تکامل و صیرورت نفس در پرتو تخلق به آموزه‌های اخلاقی با تکیه بر آراء صدرالمتألهین شیرازی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

انگارۀ تاثیر «حکمت عملی و اخلاق» در تکامل نفس، علاوه از اهمیَت فوق العاده‌اش در نیل به «مرتبه فوق تجرد عقلی» در حکمت ملاصدرا، از ترابط میان این دو رهیافت نزد وی خبر می‌دهد. توجَه به اندیشه‌های فلسفی صدرالمتألهین شیرازی هم‌چون «جسمانیة الحدوث بودن نفس، حرکت جوهری، تشکیک مراتب نفس و اتحاد عاقل به معقول»، که نقطه عزیمت پژوهش حاضر و مدخل آن نیز بشمار می‌روند، تاثیر بسزایی در طرح، درک و چگونگی تجرد نفس از ماهیت و فوق تجرد عقلی دارد. هم‌چنین در نظرگاه وی، التزام به حکمت عملی در کنار حکمت نظری، به‌منزلۀ بال‌هایی برای عروج انسان تا مرتبه فوق تجرد هستند که وی را در مسیر قدس حقیقی و اتصال به عالم علوی همراهی نموده و او را کتاب علوی الهی می‌نمایند. از منظر ملاصدرا هر دو قسم حکمت دارای نتیجه واحدی هستند، بدین بیان که علیرغم برتری حکمت نظری بر حکمت عملی نزد وی، ملاصدرا غایت حکمت عملی را همان هدف از حکمت نظری، بلکه مکمل آن بر شمرده و آن ‌را « سعادت انسان در دارین و تشبّه نفس به الله » معرفی می‌نماید. پس اگر سخن ملاصدرا مبنی بر تشبّه نفس به الله در جریان تهذیب اخلاقی دینی را با سخن دیگر وی مبنی بر اینکه «خداوند انسان را در ذات و صفات و افعال بر مثال خود آفریده است» - که این سخن مبتنی بر تشبّه ساختار وجودی انسان به حق متعال می‌باشد - جمع نماییم، می‌توان بیان کرد که از نظر وی التزام نفس بر علوم و ادراکات مکتسبه و نیز تهذیب اخلاقی، مسبب ترقَی نفس به مرتبه فوق تجرد عقلی می گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Evolution of the Soul in the Light of Moral Teachings with an Emphasis on Mulla Sadra's Perspectives

چکیده [English]

The theory of the influence of "practical philosophy and ethics" in the evolution of the soul, not only announces its supreme importance in going "beyond intellectual abstraction" in Sadra's philosophy, but also heralds a connection between these two concepts in his perspective. This article focuses on the philosophical contemplations of Mulla Sadra, and some of the concepts introduced by him (including corporeality of the soul in origination, substantial movement, levels of the soul, unity of intelligence and intelligible) – which in turn has a great importance in introducing and understanding the abstraction of the soul. According to Sadra, obliging to practical philosophy along with theoretical philosophy, are as wings to help mankind attain a level beyond intellectual abstraction, helping him in the path towards the divine and making him the book of divine transcendence. Mulla Sadra believes that both kinds of philosophy are equally significant: whereas theoretical philosophy is superior to practical philosophy in his book, Mulla Sadra regards theoretical and practical philosophy as complementary, in the sense that their combination leads to mankind's eternal felicity as well as the soul's resemblance to God. On the other hand, Mulla Sadra believes that "God has created mankind similar to Himself in nature, attribute, and deed."  Thus we may conclude that to him adaptation of the soul to the acquired conceptions as well as moral purgation will result in an evolution of the soul beyond intellectual abstraction.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Beyond Intellectual Abstraction
  • practical philosophy
  • evolution
  • Levels of the Soul
  • substantial movement
  • Mulla sadra