معیار فعل اخلاقی و رابطۀ دین و اخلاق از منظر استاد مطهری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

دیدگاه استاد مطهری در باب اخلاق، به طور پراکنده و گسترده در آثار ایشان آمده است و البته احصای اشارات مربوط به آن آسان نیست. هدف در این مقاله بیان نظر ایشان در دو مسألۀ مهم اخلاقی است: یکی این‌که معیار فعل اخلاقی چیست؟ استاد با تحلیل و نقد نظریات مهم اخلاقی همچون نظریۀ عاطفی، نظریۀ وجدانی و نظریۀ اراده می‌کوشد نظریه کرامت را به عنوان مبنای اخلاق اسلامی معرفی کند. مسأله دوم این‌که نسبت میان دین و اخلاق چیست و آیا اخلاق لزوماً باید بر دین استوار باشد؟ استاد در پاسخ به این پرسش، از یک‌سو دین را تنها پشتوانه اخلاق معرفی می‌کند و اخلاق بدون دین را چون اسکناس بدون پشتوانه، بی‌ارزش می‌داند و از سوی دیگر فعل اخلاقی انسان بی‌دین را دارای ارزش می‌داند. در این مقاله سعی شده است با توسل به معنای موسع دین و خداپرستی در اندیشۀ استاد و نیز تفکیک میان اخلاق فردی و اخلاق جمعی، تعارض ظاهری در کلام ایشان را برطرف کنیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Criteria of Ethical Act and the Relationship between Religion and Ethics from Motahari's Point of View

چکیده [English]

Motahari's various perspectives on ethics have been widely presented in his works. This article elaborates on his account of two significant ethical problems. The first problem is the criteria of ethical act. By assessing some ideas on this subject, i.e. emotive theory, conscious theory and the theory of will, he tries to introduce the theory of dignity as the basis of Islamic ethics. The second problem is the relationship between religion and ethics, and whether is it necessary for ethics to be based on a religion. In his answer to this question, Motahari argues that religion is the only grounds for ethics and that ethics without religion is like an expired banknote. On the other hand, he regards moral act of an atheist as a valuable act. By appealing to the broad meaning of religion and the distinction between individual ethics and social ethics, this article tries to eliminate the apparent contradiction from Motahari's statements.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ethics
  • Islamic Ethics
  • Ethical Dignity
  • Goodness and Badness of Acts
  • Religion
  • Alterism
  • Consciousness