حل شبهه تعارض‌آفرینی مفهوم «بی رویت» در تعریف سنتی اخلاق بر اساس الگوی چهار مؤلفه‌ای اخلاق‌ورزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

اخلاق در تعریف سنتی، ملکات نفسانی دانسته می‌شود که سبب صدور فعل «بدون رویت» یعنی بدون نیاز به فکر، سنجش و درنگ می‌شود. قید «بی‌رویت» این پندار را به میان می‌‌آورد که رفتار اخلاقی، امر اختیاری و سنجیده نیست. در حالی‌که براساس آموزه‌های اسلام و نیز براساس دیدگاه متفکران مسلمان و مغرب‌زمین، سنجش و تفکر، مقوم فعل اخلاقی تلقی می‌شود. بررسی شبهه تعارض میان قید «بی رویت» و ابتناء رفتار اخلاقی بر تفکر و رفع آن بر اساس الگوی چهارمؤلفه‌ای مسأله نوشتار حاضر است که با روش تحلیلی- منطقی به آن پرداخته شده است. دراین پژوهش با توجه به الگوی چهار مؤلفه‌ای که در آن، رفتار اخلاقی، حداقل مبتنی بر فرایندهای حساسیت اخلاقی، قضاوت اخلاقی، انگیزش اخلاقی، و منش اخلاقی دانسته می‌شود، بی رویت بودن به معنای سهولت در اراده و عدم تردید در اقدام به دو فرایند سوم و چهارم دخیل در رفتار اخلاقی قابل انتساب است. البته بی رویت بودن به معنای عدم تأمل و تفکر به فرایند اول و دوم دخیل در رفتار اخلاقی منسوب نمی شود؛ بلکه در مراحلی از بروز یک رفتاراخلاقی باعث صدور بی رویت می‌گردد و نه در همه مراحل و هیچ رفتار اخلاقی بدون تأمل و سنجش قابل تصور نیست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Solution to the Contradiction in the Concept of “Spontaneous” in the Traditional Definition of Ethics by Using the Four Component Model of Morality

چکیده [English]

Traditionally speaking, ethics has been defined as the spiritual qualities that encourage “spontaneous” actions that do not need to be thought, assessed or delayed beforehand. The word "spontaneous" may give the wrong impression that ethical behavior is not based on willfulness or thoughtfulness. However, in the Islamic teachings of ethics (which apply ideas of the Islamic thinkers as well as that of the Western world), willfulness and thoughtfulness actually support ethical actions. The core issue addressed in this paper is assessing the contradiction between “spontaneous” and thoughtfulness in ethical behavior and offering a solution to this contradiction by using the four component model of morality. Using an analytical-logical method and benefiting from the four component model, the ethical behavior is divided into at least four parts: moral sensitivity, moral judgment, moral motivation, and moral character. Here, the “spontaneous” is assigned to the motivation and character, while thoughtfulness and contemplation are associated with the first and the second components. The spiritual qualities can cause spontaneous actions in some of the phases of ethical behavior, although not in all of them. It is maintained that no ethical behavior can be defined as not having been based on prior thoughtfulness or careful judgment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Traditional Definition of Ethics
  • Character (spiritual qualities)
  • Spontaneous
  • Four Component Model