خودآگاهی به‌مثابۀ خداآگاهی در اندیشۀ ملاصدرا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکدۀ الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

نحوۀ ارتباط انسان با پیرامون خویش که ذهن هر اندیشنده‌ای را به خود مشغول می‌دارد، در فلسفه عمدتاً ارتباط «من» و «او» یا «خود» و «دیگری» تعبیر می‌شود. «من» با ادراک از «من» یا خودآگاهی عجین است. خودآگاهی در دیدگاه فلاسفۀ اسلامی از جملۀ علوم حضوری به حساب می‌آید. این نوشتار مدعی است که اگرچه از دیدگاه ملاصدرا نیز علم به خود  به نحو حضوری است، اما مبانی و پاره‌ای از شواهد در دیدگاه ملاصدرا دریافت نوینی از خودآگاهی موردنظر وی عرضه می‌دارد. در این دریافت، «غیر» یا «دیگری» نقش عمده‌ای در تکون «من» و تکامل آن دارد؛ به‌نحوی‌که مراتب آگاهی انسان متناسب با ادراک از «غیر» تکامل می‌یابد؛ تا آنجا که بالاترین مرتبه از معرفت «نفس» یا «خود»، معرفت به بالاترین مراتب از «غیر خود» که همان رب اوست، محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Self-awareness as God-awareness in Mulla Sadra's Philosophy

نویسندگان [English]

  • Mohammad Kazem Elmi Sola 1
  • Tooba La'l Sahebi 2
1 Associate Professor of Institute for Humanities and Cultural Studies
2 Ph.D. student of Islamic Philosophy and Theology, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده [English]

Objectivity is among the most profound problems contemplated by philosophers. Both Mulla Sadra and Kant, as Islamic and Western philosophers, have profoundly addressed this problem. The present research tries to show that the problems around knowledge stated by Mulla Sadra can be more logically understood through principles of his ontology (i.e. graduation of being and the particularly of the human soul), and through his own initiatives such as creativity of the soul and its substantial motion, as well as the unity of knower and the known. Accordingly, we then follow the implications and results of this ontological solution and will compare it with Kant’s epistemological solution.

کلیدواژه‌ها [English]

  • objectivity
  • Unity of Knower and the Known
  • Transcendental Unity of Apperception
  • Creativity of Mind

-        قرآن کریم.

-        نهج‌البلاغه.

-        آذرنوش، آذرتاش. (1379).  فرهنگ عربی فارسی. تهران: نشر نی.

-        آشتیانی، جلال‌الدین. (1351). منتخباتی از آثار حکمای الهی. تهران: انستیتو ایران و فرانسه، پژوهش‌های علمی در ایران.

-        ابن‌سینا، عبدالله. (1404).  التعلیقات، حققه وقدم له عبدالرحمن بدوی. قم: مکتب الاعلام­السلامی فی­الحوزة العلمیة.

-        ابن‌منصور الافریقی. (1363).لسان العرب، ج 11. قم: نشر الادب الحوزه.

-        الیاس، الیاس انطون. (1384). فرهنگ نوین، ترجمۀ القاموس العصری. انتشارات اسلامیه.

-        بستانی، پترس. (بی‌تا). قطر المحیط، ج 2. بیروت: بی‌نا.

-        جبران مسعود. (1376). الرائد، ترجمۀ رضا انزابی‌نژاد، ج 2. موسسۀ چاپ و انتشارات، چاپ دوم.

-        جوادی آملی، عبدالله. (1382). رحیق مختوم، بخش‌های سوم و چهارم از ج 2. قم: اسراء.

-        ____________. (1368). شرح حکمت متعالیه، بخش دوم از ج 6. الزهرا.

-      جوارشکیان، عباس و دیگران. (1392). جایگاه امکان فقری در مبحث علیت و سازگاری یا عدم سازگاری آن با تشکیک یا وحدت شخصی وجود. الهیات تطبیقی، سال چهارم، شمارۀ نهم.

-        حلی، حسن بن یوسف. (1374). منهاج الیقین فی اصول الدین، تحقیق محمدرضا انصاری قمی. المحقق، چاپ اول.

-        سبزواری، ملاهادی. (1413). شرحالمنظومة، با تعلیقات حسن حسن­زادۀ آملی. نشر ناب.

-        سجادی، جعفر. (1341). فرهنگ علوم عقلی. ابن‌سینا.

-        شیخ اشراق. (1372). حکمة الاشراق، شرح شمس‌الدین شهرزوری. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

-        صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (1385). اسرار الآیات،به­انضمام تعلیقات مولی علی نوری. حکمت.

-        _________________. (1990). الحکمۀ ­المتعالیة فی الاسفار العقلیة ­الاربعة،ج2 و3 و6. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

-        ________________. (1388). الشواهد الربوبیۀ فی مناهج السلوکیه. قم: بوستان کتاب، چاپ پنجم.

-        ________________. (1392). رسالۀ سه اصل، تصحیح و مقدمۀ محمد خواجوی. مولی.

-        _______________. (1380). المبدأ والمعاد، قدمه وصححه الاستادجلال الدین آشتیانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

-        _______________. (1999). مفاتیح الغیب، مع تعلیقات للمولی علی النوری، الجزء الثانی. بیروت: مؤسسۀ­التاریخ العربی.

-        ______________. (1366). شرح اصول الکافی (کتاب­العقل و الجهل)، به تصحیح محمد خواجوی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

-        ______________. (1340). مشاعر، ترجمه و توضیح غلامحسین آهنی. دانشکدۀ ادبیات اصفهان، ربانی.

-        غزالی، محمد. (1363). تهافت الفلاسفه، ترجمۀ علی اصغر حلبی. زوار.

-        فخر رازی، محمدبن عمر. (1411). المباحث المشرقیه. بیدار.

-        مطهری، مرتضی. (1366). شرح مبسوط منظومه، ج 2. حکمت.