نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی، حکمت معاصر

10.30470/phm.2022.538955.2072

چکیده

برخی از اشکال‌هایی که اندیشمندان غربی به وجود ذهنی وارد کرده‌اند نزد فیلسوفان ما هنوز ناشناخته ‌است. برای نمونه، هوسرل با پیش‌کشیدن دشواره‌ی فرمول‌های پیچیده‌ی ریاضی مدعی است هیچ صورت ذهنی برای امور پیچیده، مثلاً برای «چند میلیون ضلعی»، وجود ندارد. گرچه تصور ذهنی امور پیچیده‌ به‌معنای عام خود برای اندیشمندان مسلمان مطرح نبوده‌، بعضی از آن‌ها گاه بحثی مشابه را پیش‌کشیده و گفته‌اند به چنین اموری علم اجمالی داریم. بر پایه‌ی مبادی شناخته‌شده‌ی فلسفه‌ی اسلامی، به‌ویژه فلسفه‌ی سینوی، نیز نخستین پاسخی که به‌ ذهن خطور می‌کند همین علم اجمالی است. ولی علم اجمالی و/یا بازسازی آن آیا می‌تواند پاسخ درخوری برای امور پیچیده‌ باشد؟ علم اجمالی، به‌ویژه در فلسفه‌ی سینوی، خود می‌تواند دو تفسیر مختلف داشته‌باشد: (1) علم بسیط بالفعل - که ناخودآگاه است؛ (2) علم بالقوه. نشان‌خواهیم‌داد ‌معنای (1) در نهایت پذیرفتنی نیست. از این‌رو مطلق علم ناخودآگاه را – پس از ریشه‌یابی در فلسفه‌ی اسلامی و برخی از فیلسوفان غربی هم‌چون لایب‌نیتس - با چند دلیل به‌چالش می‌کشیم. ولی معنای (2) فی‌نفسه پذیرفتنی است. پس با ریشه‌یابی (2) در آثار ابن‌سینا و شرح و تفسیر آن، نشان خواهیم داد ما گاهی چنین علم بالقوه‌ای داریم و اموری چون ملکه‌ی اجتهاد علمی را نیز با همین علم بالقوه می‌توان تحلیل کرد. بالاخره بررسی خواهیم کرد همین علم اجمالی بالقوه‌ی پذیرفتنی به‌طور خاص در مورد اشکال فرمول‌های پیچیده تا چه اندازه می‌تواند کارایی داشته‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Two Interpretations of the Synoptic Knowledge (al–‘Ilm al–Ijmālī) in Avicennian Philosophy and Its Ability in Resolving the Complicated Formulae Objection Refuting the Mental Existence

نویسنده [English]

  • Mahdi Assadi

Assistant Professor of Islamic Philosophy and Contemporary Wisdom, Institute for Humanities and Cultural Studies

چکیده [English]

Some objections to the mental existence that are proposed by the western philosophers are still unknown to Muslim philosophers. For example, Husserl’s complicated mathematical formulae objection says that no man can imagine e.g. polygons with several million sides. So, there is no mental existence for the complicated. Although imagining the complicated, in its general sense, in mind has not been argued as a philosophical problem by Muslim thinkers, sometimes some of them have proposed some similar issues and said that we are of the synoptic knowledge (al–‘ilm al–ijmālī) about them. The first resolution to suggest, on the basis of the well-known principles of Muslim Philosophy, especially of Avicennian Philosophy, too is the very synoptic knowledge. But, can the synoptic knowledge and/or its reconstruction be a worthy response to the complicated? The synoptic knowledge itself can be interpreted in two different ways: (1) actual uncompounded knowledge – that is unconscious; (2) potential knowledge. We will argue that (1) cannot be accepted eventually. Thus, we will refute unconscious knowledge absolutely – either unconscious knowledge of Muslim philosophers or that of such western philosophers as Leibniz – by means of several proofs. But (2) is acceptable by itself. So, we will show that such a knowledge sometimes can be found in us and also such things as the scientific art can be analyzed by means of the very potential knowledge. Finally, we will investigate the very acceptable potential synoptic knowledge how much can be applicable in the case of the complicated formulae objection.

کلیدواژه‌ها [English]

  • mental existence
  • complicated formulae
  • synoptic knowledge, potential knowledge, unconscious knowledge