دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 مقالات آماده انتشار 2025 09 24 The Potentials and Limitations of Professor Javadi Amoli's Viewpoint on the Position of Reason and Naql امکانات و محدودیت‌های دیدگاه استاد جوادی آملی در تبیین جایگاه عقل و نقل 729568 10.30470/phm.2025.2059854.2683 FA علی هراتی فارغ التحصیل دکتری، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران 0009-0001-2762-4871 عباس ایزدپناه استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران 0009-0002-2885-1475 نفیسه ساطع دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه قم، قم، ایران 0009-0000-9340-8547 Journal Article 2025 05 05 Professor Javadi Amoli is a contemporary thinker who has presented one of the most refined and coherent systems of religious epistemology. In his view, religion is not confined merely to the enclosure of naql (Quranic verses and narrations), nor are rational achievements considered purely human and unrelated to religion. Instead, Professor Javadi Amoli posits a theory that situates reason alongside naql, not in opposition to religion. According to his theory, if authentic naql is "what God has sent down" (mā anzalahu Allāh), then demonstrative reason is "what God has inspired" (mā alhamahu Allāh), and both are sources of religious knowledge. This article, written using an analytical and library-based methodology, explains the presuppositions and arguments of Javadi Amoli while examining his intellectual system regarding the position of reason and naql from two perspectives: one that identifies the potentials and strengths of his thoughts, and another that considers their limitations and weaknesses. In summary, the notions that the "reality of revelation" can never be fully captured by either rational or traditional scholars, and that various types and meanings of reason are recognized, are considered among the potentials of his thought. However, his encyclopedic expectation of naql is identified as a limitation of his intellectual framework. استاد جوادی آملی از متفکران معاصری است که پیراسته‌ترین و منسجم‌ترین نظام معرفت دینی را عرضه کرده است. به ادعای ایشان، دین صرفاً در حصار نقل (آیات قرآنی و روایات) محدود نیست و دستاوردهای عقلی، معرفتی کاملاً بشری و بی‌ارتباط با دین محسوب نمی‌شود، بلکه استاد جوادی آملی عهده‌دار نظریه‌ای است که عقل را درکنار نقل می‌داند؛ نه در برابر دین. در نظریه ایشان، اگر نقل معتبر «ما أنزله الله» است عقل برهانی نیز «ما ألهمه الله» است و این هر دو، منبع معرفت دینی‌اند. در این مقاله که با روش تحلیلی و کتابخانه‌ای نوشته شده است، ضمن تبیین پیش‌فرض‌ها و دلایل جوادی آملی، نظام فکری ایشان درباره جایگاه عقل و نقل، از دو منظر نگریسته می‌شود: یک منظر که امکانات و نقاط قوت اندیشه‌های ایشان را رصد می‌کند و یک منظر که محدودیت‌ها و نقاط ضعف را. به‌طور خلاصه، اینکه در نظام فکری ایشان، «حقیقتِ وحی» هیچ‌گاه به صید عالمان عقلی و نقلی درنمی‌آید و همچنین اینکه انواع و اقسام معانی عقل به رسمیت شناخته می‌شود، امکانات تفکر ایشان محسوب می‌شوند. اما آنجا که انتظار دائرة‌المعارف گونه از نقل دارند، از محدودیت‌های تفکر ایشان درنظر گرفته می‌شود.