دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 مقالات آماده انتشار 2026 05 24 An Analysis of the Criterion of quiddity in Islamic Philosophy واکاوی ملاک ماهیت داری در فلسفه اسلامی 735956 10.30470/phm.2026.2056051.2663 FA حسن محمدزاده استاد سطوح عالی حوزه علمیه تبریز 0009-0000-6637-1988 سهراب حقیقت دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان Journal Article 2025 03 15 Despite the wide range of philosophical discussions in the field of essence and its rulings, there is no coherent work on the criterion of the essence of objects, and such a question has not been raised in the texts of Islamic philosophy, while the words of philosophers on this subject are confused and contradictory, and no single criterion can be derived from it. "Possibility", "existence", "existential independence", "non-independence", "impossibility of knowledge" and "existential identity" are among the criteria that can be found in philosophical sources regarding the essence of objects. With the aim of discovering the criterion of the quiddity of things, the present article attempts to analyze the opinions of Islamic philosophers using a descriptive and analytical method and identify the origin of the difference, and then, by criticizing and examining these opinions and in the light of the philosophical thought of Allameh Tabataba'i, to reach a new opinion and criterion on this subject. The findings of this research show that quiddity is a false image, an illusion, and a valid subject that arises from the interaction of the mind and the object, and the criterion of the quiddity of things is the valid existence or the validity of existence. According to Mukhtar's theory, all levels of existence, including God, have quiddity. با وجود گستردگی مباحث فلسفی در حوزه ماهیت و احکام آن، اثر منسجمی درباره ملاک ماهیتمندی اشیاء وجود ندارد و چنین پرسشی در متون فلسفه اسلامی طرح نشده است، این در حالی است که سخن فیلسوفان در این باره آشفته و متناقض بوده و معیار واحدی از آن بدست نمی‌آید. «امکان»، «موجودیت»، «استقلال وجودی»، «عدم استقلال»، «عدم امکان شناخت» و «هویّت وجودی» از جمله‌ معیارهایی است که در مورد ماهیت‌داری اشیاء در منابع فلسفی می‌توان یافت. مقاله حاضر با هدف کشف ملاک ماهیت‌داری اشیاء می‌کوشد آرای فیلسوفان اسلامی را با روش توصیفی و تحلیلی واکاوی کرده و خاستگاه اختلاف را شناسایی کند، و سپس با نقد و بررسی این آرا و در پرتو اندیشه فلسفی علامه طباطبایی به نظر و ملاک جدیدی در این باره دست یابد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد ماهیت، تصویر جعلی، پنداری و اعتباری فاعل شناسا است که از تفاعل ذهن و عین بوجود می‌آید و ملاک ماهیت‌داری اشیاء، وجود اعتباری یا اعتبارِ وجود است. طبق نظریه مختار، همه مراتب هستی از جمله خدا نیز ماهیت دارد.