دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 Hierohistory in Qāḍī al-Nuʿmān's Foundation of Islamic Interpretation (Asās al-taʾwīl) and al-Muʾayyad fi’l-Dīn al-Shīrāzī's Basis of Islamic Interpretation (Bunyād-i taʾwīl): The Birth of Jesus تاریخ قدسی در اساس التأویل قاضی نعمان و بنیاد تأویل مؤید فی الدین شیرازی: ولادت حضرت عیسی (ع) 11 51 714777 10.30470/phm.2024.2021379.2497 FA شفیق نزارعلی ویرانی دانشگاه تورنتو کانادا 0000-0003-0464-9459 صدیقه کاردان مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل کانادا 0009-0007-7748-0582 Journal Article 2024 01 27 The writings of Fatimid Ismaili dāʿīs emphasize the importance of understanding the world and faith by maintaining a proper balance between their ẓāhir and bāṭin. Evincing the latter from the former is known as taʾwīl, or symbolic interpretation. This article analyzes the concept of taʾwīl, focussing on its Ismaili form. It explores the Fatimid affirmation that just as only the Prophet was authorized by God to deliver the tanzīl, only his successors from the Ahl al-bayt have the authority to disclose its taʾwīl. This taʾwīl is then disseminated to the muʾmins by the Imam’s appointees. The article introduces the Asās al-taʾwīl of Qāḍī al-Nuʿmān, one of the preeminent authors of works of this genre, and its Persian translation, Bunyād-i taʾwīl, by al-Muʾayyad fi’l-Dīn al-Shīrāzī. Reporting a tradition of Imam Muḥammad al-Bāqir, Qāḍī al-Nuʿmān wrote his Daʿāʾim al-Islam to elaborate the ẓāhir of the seven pillars of Islam. He explains their bāṭin in his Taʾwīl Daʿāʾim al-Islam. However, he dedicates a special book, the Asās al-taʾwīl, to walāyah, the foremost of Islam’s pillars. The book explores the symbolic meaning of the lives of the Prophets and Imams mentioned in the Quran-i sharīf. This articles analyzes the concept of sacred biography, hierohistory and the spiritual hierarchy (ḥudūd al-dīn) as elaborated in Kitāb Asās al-taʾwīl. It then provides al-Muʾayyad fi’l-Dīn Shīrāzī’s Persian translation from the hitherto unedited Bunyād-i taʾwīl of the section about the birth of Jesus (Q 3:42-48) as an example of this esoteric approach to sacred history. نوشته‌های داعیان اسماعیلی فاطمی بر اهمیت درک دنیا و دین از طریق نگاهداشت تعادلی بسزا میان وجوه ظاهری و باطنی آنها تأکید می‌نهند. استنباط و تفهّم باطن از ظاهر، به تأویل نامبردار است. این مقاله مفهوم تأویل را با تکیه بر وجه اسماعیلی آن تحلیل می‌کند و این گزاره‌ی اعتقادی فاطمیان را برمی‌رسد که همچنان‌که تنها پیامبر (ص) از جانب خدای متعال اذن و اختیار حمل تنزیل را داشت، نیز تنها جانشینان او از اهل بیت اختیار و اقتدار آشکار ساختن تأویل آن را دارند. سپس این تأویل به واسطه‌ی منصوبان امام در میان مؤمنان انتشار و اشاعه می‌یابد. این مقاله به معرفی اساس‌التأویل قاضی نعمان، یکی از نویسندگان برجسته‌ی آثار این سبک، و ترجمه‌ی فارسی آن، بنیاد تأویل اثر مؤید فی‌الدین شیرازی، می‌پردازد. قاضی نعمان با بیان روایتی از امام محمدالباقر (ع)، دعائم‌الاسلام خوبش را با هدف شرح ظاهر هفت رکن اسلام به سلک قلم درآورد، و تشریح و توضیح باطن آنها را در تأویل دعائم-الاسلام پی گرفت. با این همه، وی کتابی مجزا تحت عنوان اساس‌التأویل را به ولایت، که مهم‌ترینِ ارکان اسلام است، اختصاص داد که به تأویل حیات امامان و پیامبرانی که ذکرشان در قرآن کریم آمده می‌پردازد. این مقاله مفهوم سیره‌ی مقدس، تاریخ قدسی و حدودِ دین را آن‌گونه که در اساس‌التأویل شرح شده، می‌گشاید؛ سپس ترجمه‌ی فارسی مؤید فی‌الدین شیرازی را که در باب ولادت حضرت عیسی (ع) (سوره‌ی آل عمران: ۴۸-۴۲) است، به مثابه‌ی مثالی از این رویکرد باطنی به تاریخ مقدس، برگرفته از بنیاد تأویل وی که تاکنون تصحیح نشده، ارائه می‌کند.

https://phm.znu.ac.ir/article_714777_97bba534de01852d29d5cf9f8bccdee4.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 Comparative study of the Reality of Time in Three Intellectual Frameworks of Masha’i, specific gradation, and Theoretical Mysticism Based on the Triad of Mir Damad’s Theory . بررسی تطبیقی حقیقت زمان درسه دستگاه فکری مشائی، تشکیک خاصی و عرفان نظری بر اساس نسب سه گانه نظریه میرداماد 53 86 714780 10.30470/phm.2024.2026014.2513 FA حمیدرضا بیات دانشگاه قم 0000-0003-0901-8525 مهدی منفرد گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم 0009-0006-1375-1788 Journal Article 2024 04 05 In proving the realization and explaining the mode of being and nature of time, it is customary to employ motion. However, in this discourse, an attempt has been made to elucidate the reality of time based on Mir Damad's triadic relations. Since these relations are proposed by its originator within the framework of mystical literature, the question arises whether it is possible to utilize these relations in explaining the reality of time within other intellectual frameworks or not. it was shown by analytical and descriptive method attempted to demonstrate that due to comprehensive subject of Theoretical Mysticism on the subjects of other rational systems and its inclusiveness towards them, this mode of explaining the reality of time can also be extended to them in accordance with the principles and realities recognized by those frameworks. Therefore, Frameworks of Masha’i, specific gradation were selected to present how the explanation of the reality of time is formulated based on the above perspective in the mystical framework and these two frameworks, allowing for a comparative analysis of this rational issue among these three intellectual systems. For this purpose, first, the effective relationships in establishing the triple ratios were identified. Then these ratios are returned to the three credits of observing beings in the mystical device and by showing these credits in other two devices and the possibility of establishing a correspondence between the facts involved in the introduction of time in the mystical device with those two devices, the desired comparison has been made در اثبات تحقق و تبیین نحوۀ وجود و ماهیت زمان، متداول است که از حرکت بهره‌گرفته می‌شود. اما در این نوشتار، سعی-گردید تا براساس نسب سه گانۀ مدنظر میرداماد به تبیین حقیقت زمان پرداخته‌شود. ازآن جا که نسب مذکور توسط واضع آن در بستر و با ادبیات عرفان نظری، مطرح شده‌اند؛ این پرسش قابل طرح است که آیا امکان استفاده از این نسب در تبیین حقیقت زمان در دستگاه‌های فکری دیگر نیز وجود دارد یا خیر؟ دراین پژوهش، با روش تحلیلی و توصیفی نشان‌داده‌ شد، که به دلیل احاطۀ موضوع علم عرفان نظری بر موضوعات علوم و نظام‌های عقلی دیگر و شمولی که به‌این ‌واسطه نسبت به آن دستگاه‌ها دارد، می‌توان همین نحوۀ تبیین حقیقت زمان را متناسب با مبادی و حیطۀ واقعیت مورد شناخت دستگاه‌های دیگر، به آن‌ها نیز تسری داد. ازاین‌رو دو دستگاه تشکیک خاصی و مشائی انتخاب گردیدند، تا ضمن بیان چگونگی تبیین حقیقت زمان براساس دیدگاه فوق در دستگاه عرفان نظری و دو دستگاه مذکور، تطبیقی دراین مسئله عقلی بین این سه نظام فکری صورت‌پذیرد. برای این منظور، ابتدا روابط موثر در دربرقراری نسبت‌های سه‌گانه، مشخص شدند. سپس این نسبت‌ها، به سه اعتبار مشاهده موجودات در دستگاه عرفانی برگردانده و با نشان‌دادن این اعتبارها در دوستگاه دیگر و امکان برقرای یک تناظر بین حقایق دخیل در معرفی زمان در دستگاه عرفانی با آن دودستگاه، تطبیق مورد نظر انجام پذیرفته است

https://phm.znu.ac.ir/article_714780_5dcb556e376c252b416301b493f4fdc1.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 Humans Emotional Capacity as a Solution for Frame Problem; De Sousa Theory ظرفیتمندی عاطفی انسان ها همچون راه حلی برای مسئله چارچوب: بررسی و نقد نظریه دِسوسا 87 118 714781 10.30470/phm.2024.2019491.2485 FA ابوالفضل صبرآمیز پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی. Journal Article 2024 01 03 The origin of frame problem back to Artificial Intelligence (AI) and first order logic. Although, in the first place this problem was understood at only logical way, more dimensional such as epistemic aspect has been added by philosophers, later. De Sousa (1987: 172) believes that what called frame problem is that: in a situation we do not retrieve some unrelated information from the vast store of information we have. The question is, how do we know when not to do this, unless we have already retrieved this information? His solution is based on the emotional capacity of humans to explain the frame problem. Emotion by salienting our perceptions and reasons restricted our information and because of that we encounter with lessen choice. This answer remains the novel solution and was used by other philosophers. In this article, while examining de Susa's idea, I will present two criticisms on his solution. The first criticism is based on the question, why is a certain emotion activated in a situation? And the second critique is based on the question that when emotions are not consciously active, how can we say that emotions can help us in solving the frame problem? مسئله چارچوب، اولین بار در حوزه هوش مصنوعی و منطق درجه اول صورتبندی شده. این مسئله که در خاستگاه خود صرفا جنبه منطقی داشت، توسط فلاسفه، خوانش‌ها متفاوتی یافت. دِسوسا (de Sousa, 1987: 172) معتقد است که آنچه که فلاسفه مسئله چارچوب می‌نامند، عبارت است از اینکه: در موقعیتی ما انسان‌ها برخی اطلاعات غیر مرتبط را از ذخیره و انبار وسیعی از اطلاعاتی که داریم را بازیابی نمی‌کنیم. اما پرسش این است که ما چگونه این را می‌دانیم چه زمانی این کار را نکنیم به غیر از اینکه قبلا این اطلاعات را بازیابی کرده باشیم؟. وی نخستین فیلسوفی است که از ظرفیت عاطفی انسان‌ها برای توضیح مساله چارچوب استفاده می‌کند. از نظر وی عواطف با برجسته‌سازی ویژگی‌های ادراک و دلایل، ما را از این مخمصه نجات می‌دهند. در واقع عواطف، با محدودسازی موقت اطلاعات ادراکی‌مان، گزینه‌های عملی و شناختی پیش‌رویمان را محدود می-کنند. این پاسخ همچنان پاسخ بدیعی است و فیلسوفان دیگری نیز از آن استفاده کردند. در این مقاله ضمن بررسی ایده دِسوسا، دو نقد بر راه‌حل وی طرح خواهم کرد. نقد اول مبتنی بر این پرسش است که چرا در موقعیتی، عاطفه‌ای خاص فعال می‌شود؟ و نقد دوم مبتنی بر این پرسش است که در مواقعی که به صورت آگاهانه عاطفه‌ای فعال نیست، چگونه می‌توانیم بگوییم عواطف می‌توانند در حل مسئله چارچوب به ما کمک کنند.

https://phm.znu.ac.ir/article_714781_b1dea9583326d3f9a9de4aad43c4d467.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 A Comparative Reflection in the Suhrawardi’s Illumination and the Angelology of Pseudo-Dionysius the Areopagite تأمّلی تطبیقی در حکمتِ نوریِ سهروردی و فرشته‌شناسیِ دیونوسیوسِ مجعول 119 160 713648 10.30470/phm.2024.2017353.2477 FA محسن ساربان‌نژاد دانشجوی دورۀ دکتری رشتۀ پژوهش هنر، دانشکدۀ هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران 0000-0002-8319-3850 زهرا رضایتی دانشجوی دورۀ دکتری رشتۀ پژوهش هنر، پردیس کیش، دانشگاه تهران 0000-0002-9087-892X Journal Article 2023 12 07 A system based on hierarchies, which is the narrator of omnipotence the higher beings and poverty on the part of the low beings, based on a comparative approach, can be considered as the common thread of the views of Suhrawardī in the second part of his Ḥikmat al-ishrāq and Pseudo-Dionysius the Areopagite in De Coelesti Hierarchia. Suhrawardī, who considers all the substances of the world of possibility, both incorporeal and material, to be inside the two categories of light and darkness, relying on the illumination wisdom of Fahlvion, founded the system of hierarchy between lights. With the aim of explaining the quality of the transmission of divine revelation from the highest source of its issuance to the human worlds, Dionysius has also described the hierarchy of angels referring to their intellectual and illuminated essence. The results show that in establishing his Wisdom of Illumination, Suhrawardī has a completely philosophical view to the category of light, but the goal that Dionysius pursues is to interpret the Holy Bible in a completely Neoplatonic format with special attention to the thoughts of the late Neoplatonists such as Iamblichus and Proclus. Nevertheless, the discussion of hierarchy is common to both views. This research, the data of which was collected by relying on written sources and analyzed using the documentary (library) method, firstly studies the place of light in the Holy Quran and the New Testament, and then compares the hierarchical order of lights and angels in the thought of Suhrawardī and Pseudo-Dionysius the Areopagite. نظامی مبتنی بر سلسله‌مراتب که راویِ قهر و غلبه از سویِ ذواتِ عالی و فقر و شوق از جانب ذواتِ دانی است، بر بنیاد رویکردی تطبیقی می‌تواند به مثابه فصل مشترک دیدگاه‌های شیخ شهاب‌الدین سهروردی در بخش دوم حکمه‌الأشراق، و دیونوسیوس مجعول در رسالۀ سلسله‌مراتب آسمانی لحاظ شود. شیخ اشراق که تمام جواهرِ عالمِ امکان اعم از مجرّد و مادّی را داخل در دو مقولۀ نور و ظلمت می‌داند، با تکیه بر حکمتِ نوریِ فهلویون، طرحِ نظامِ تشکیکی میان انوار را بنیان نهاد. دیونوسیوس نیز با هدف تشریحِ کیفیّتِ ابلاغِ وحیِ الهی از عالی‌ترینِ مرجعِ صدورِ آن تا عوالم انسانی، سلسله مراتبِ فرشتگانی که به جوهرِ معقول و نوریِ آن‌ها نیز التفات دارد را تشریح کرده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهند سهروردی در پایه‌ریزیِ حکمتِ نوریِ خود، نگاهی کاملاً حِکمی - فلسفی به مقولۀ نور دارد، لیکن هدفی که دیونوسیوس دنبال می‌کند، بیانِ نصوصِ کتاب مقدّس در قالبی کاملاً نوافلاطونی با توجّهی ویژه به تفکّراتِ نوالاطونیانِ متأخّر همچون یامبلیخوس و پروکلوس است. با این وجود، بحث تشکیک و وجود نظامی مبتنی بر سلسله مراتب، وجه اشتراک هر دو دیدگاه است. این پژوهش که داده‌های آن با اتکاء به منابع مکتوب گردآوری شده‌ و با استفاده از روش اسنادی (کتابخانه‌ای) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند، ابتدا جایگاهِ نور در قرآن و عهد جدید را مورد مطالعه قرار داده و سپس به مقایسۀ نظامِ تشکیکیِ انوار و فرشتگان در اندیشۀ سهروردی و دیونوسیوس مجعول می‌پردازد.

https://phm.znu.ac.ir/article_713648_1b8ca7c3a801d72cc484267da02fb75e.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 Carrying the truth and dilution in transcendental wisdom and resetting its Qur'anic evidence حمل حقیقت و رقیقت در حکمت متعالیه و بازنشانی شواهد قرآنی آن 161 191 718170 10.30470/phm.2024.2018648.2481 FA هادی ایزانلو دانشگاه فردوسی مشهد 0000-0001-5033-9246 رامین گلمکانی دانشگاه علوم اسلامی رضوی رسول پاداش پور دانشگاه علوم اسلامی رضوی غلامعلی مقدم دانشگاه علوم اسلامی رضوی Journal Article 2023 12 23 The topics of epistemology in Islamic wisdom have a close and continuous connection with ontology, it is natural that with the change and development in ontological explanations, a kind of distinction is also included in the epistemological propositions that indicate them, carrying truth and dilution is one of the types of carrying that is used for distinguishing in The explanation of the unity of creation and personal existence has been proposed in the transcendental wisdom. In this way, the relationship between the subject and the predicate is considered in terms of unity in existential perfections and difference in degree and in the manner of truth and dilution. This attitude is in harmony with other components of transcendental wisdom such as the principle of simple truth, interpretation of causation to manifestation, issuance to emergence. , essences to determinations, etc., in passing from the view of unity of formation to personal unity, and it is compatible with both readings. According to the claim of the harmony of religion and reason in discovering reality, the research problem is whether it is possible to present the Qur'anic evidence in addition to the philosophical and mystical foundations in order to carry the truth and truth and provide a better explanation of the narrated texts by referring to it. In this article, it has been shown in an analytical-example way that some Qur'anic verses can be considered to refer to this interpretation, and by accepting this interpretation, a better explanation of these interpretations can be provided. مباحث معرفت‌شناسی در حکمت اسلامی، ارتباط نزدیک و پیوسته ای با وجودشناسی دارد، طبیعی است که با تغییر و تحول در تبیین‌های وجودشناختی، در قضایای معرفتی حاکی از آنها نیز نوعی تمایز لحاظ گردد، حمل حقیقت و رقیقت از اقسام حمل است که برای تمایز در تبیین وحدت تشکیکی و شخصی وجود در حکمت متعالیه مطرح شده است. در این حمل مانند وجود، رابطه موضوع و محمول از حیث اتحاد در کمالات وجودی و تفاوت در درجه و به نحو حقیقت و رقیقت تلقی می‌شود، این نگرش هماهنگ با دیگر اجزای حکمت متعالیه مانند قاعده بسیط الحقیقه، تفسیر علیت به تجلی، صدور به ظهور، ماهیات به تعینات و.. در گذر از نگرش وحدت تشکیکی به وحدت شخصی، تقریر شده و با هر دو خوانش سازگار است. با توجه به ادعای هماهنگی دین و عقل در کشف واقعیت، مساله تحقیق این است که آیا می‌توان برای حمل حقیقت و رقیقه، علاوه بر مبانی فلسفی و مبادی عرفانی، شواهد قرآنی نیز ارائه نموده و با استمداد از آن تبیین بهتری از متون نقلی ارائه داد؟ در این مقاله به شیوه تحلیلی- مصداقی نشان داده شده است که هم می توان برخی از آیات قرآنی را ناظر به این حمل تلقی نمود و هم با پذیرش این حمل می‌توان تبیین بهتری از این تعابیر ارائه کرد.

https://phm.znu.ac.ir/article_718170_58df327a0c58b0cb6fb9eeaaaca1c3f5.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 The Virtue of Open-Mindedness and Ways to Cultivate It چیستی فضیلت گشودگی ذهنی و راهای پرورش آن 193 220 714774 10.30470/phm.2024.2001674.2401 FA صادق میراحمدی گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد Journal Article 2023 05 05 Open-mindedness is one of the most crucial and complex intellectual virtues that has been highlighted in contemporary virtue epistemology. While this virtue is frequently considered the foremost among intellectual virtues, providing a precise explanation of what it is and how to cultivate it has become a significant issue among virtue epistemologists. The main idea presented in this research is that to be open-mindedness, requires having a correct understanding of the concept of this virtue. On the other hand, if someone has a proper understanding of open-mindedness but does not manifest this virtue in practice, they are not mentally open in an intellectual sense. The research method in this research is descriptive and content analysis. The results of this study indicate that open-mindedness requires specific motivations and cognitive characteristics that are essential conditions for acquiring and advancing knowledge. Cultivating and fostering open-mindedness as one of the most essential tools for deep learning is among the primary responsibilities of educators, and its role in helping students overcome intellectual obstacles and acquire knowledge is irreplaceable. A deep understanding of this virtue motivates us to strengthen the cultivation of this virtue within ourselves. گشودگی ذهنی یکی از مهمترین و پیچیده ترین فضیلت های فکری است که در معرفت شناسی فضیلت معاصر مطرح شده است. باوجود آنکه این فضیلت در صدر هر فهرستی که از فضایل فکری ارائه می شود قرار دارد، ارائه تبیین دقیق از چیستی و چگونگی پرورش آن، به یک مسأله مهم در بین معرفت شناسان فضیلت تبدیل شده است. ایده اصلی که در این پژوهش ارائه می شود: عبارت است از اینکه گشوده ذهن بودن مستلزم داشتن درک درست از مفهوم این فضیلت است. از سویی دیگر اگر کسی درک درستی از گشودگی ذهنی داشته باشد اما در عمل وی این فضیلت نمایان نباشد یعنی آن را بروز ندهد، در این صورت وی به لحاظ فکری انسان گشوده ذهنی نیست. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی و تحلیل محتوا است. نتیجه این مطالعه نشان داد گشوده ذهن بودن مستلزم انگیزه ها و ویژگی های شناختی خاصی است که شرط لازم برای اکتساب و پیشرفت علم و دانش است. پرورش و رشد گشودگی ذهنی به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای یادگیری عمیق، از مهم‌ترین وظایف اساتید است و جایگاه آن در کمک به دانشجویان برای غلبه بر موانع فکری و اکتساب علم و دانش بدون جایگزین است. فهم عمیق این فضیلت به ما این انگیزه را می دهد که پرورش این فضیلت را در خود تقویت کنیم.

https://phm.znu.ac.ir/article_714774_c28de0008e09887f7e69b24cc7b73f16.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 The Issues of Science according to the Three Philosophical Journeys of Mulla Sadra مسائل علم بر مبنای سه سیر فلسفی ملاصدرا 221 257 718040 10.30470/phm.2024.2012925.2457 FA علی بابایی دانشگاه تبریز، دانشکده الهیات، گروه فلسفه و کلام اسلامی 0000-0002-2680-2824 Journal Article 2023 10 04 Mulla Sadra has experienced three philosophical journeys: the originality of nature, the originality of existence of gradational oneness and the originality of existence of personal oneness. In this article, we analyze the evolutions that have occurred in several important issues of science, which include: "Separation or non-separation between mental existence and science", "issues and problems of mental existence", "the relationship between the soul and its faculties", "the erect estance of forms to soul" and "difference in the stages of known-by-essence and known-by-other. According to the first journey, there is no obvious difference between the mental existence and science, but according to the second journey, there is difference between them and they are not the same. The requirement for this is that unlike mental existence, science is an affair that related to soul, and it is not analogical. The type of answer to the problems that are raised about the mental existence has an important difference in the two journeys. In the first journey, this is achieved by differentiating between the primary and essential predication and common technical predication, but according to the second journey it is achieved by reality and delicacy and according to the third journey, it is achieved by outward and epiphantic form. According to the first journey, instead of faculties, stages can be stated, and according to the last journey, manifestation can be stated. Also, the design of known (known-by-essence, known-by-other and known-by-other-by-other) has experienced fundamental evolutions in terms of three journeys. تحولِ حکمتِ صدرایی در سه مرتبه‌ی نگاه ماهوی، اصالت وجود وحدت تشکیکی و اصالتِ وجودِ وحدت شخصی محرز است؛ ما در این مقاله تغییر و تحول‌های روی‌داده در چند مبحثِ مهمِ علم را مورد بررسی قرار می‌دهیم که عبارتند از: «تفکیک یا عدم تفکیک میان وجود ذهنی و علم»، «مسائل و معضلاتِ وجود ذهنی»، «رابطه‌ی نفس و قوایِ آن»، «قیامِ صور به نفس» و «تفاوت در ترتیبِ معلومِ بالذات و معلومِ بالعرض». بر مبنای سیر اول، یعنی در نگاهِ ماهوی، چندان میانِ وجود ذهنی و علم تفاوت قایل نشده‌اند؛ اما در سیر دوم این تفکیک انجام می‌گیرد و در نتیجه معضلاتِ مرتبط با وجود ذهنی و علم از هم تفکیک پیدا می‌کند و در نتیجه از خلط مباحث جلوگیری می‌شود. لازمه‌ی سخن قبلی این است که برخلافِ وجود ذهنی، علم امری نفسی است نه قیاسی. نوعِ پاسخ به اشکالاتی که در بابِ وجود ذهنی مطرح می‌شود در دو سیر تفاوت مهمی پیدا می‌کند؛ در سیر اول از تفاوت گذاشتن میان حمل اولی ذاتی با حمل شایع صناعی این امر محقق می‌شود حال آن‌که به اقتضای سیر دوم با حملِ حقیقت و رقیقت این امر صورت می‌گیرد؛ و در سیر سوم حملِ میانِ موضوعات و محمولات حملِ ظاهر و مظهر است؛ از این‌رو بر مبنای این حمل باید به موضوع نظر شود؛ باز به اقتضای سیر اول، به جای تعبیرِ قوا، تعبیرِ مراتب و در سیر سوم تعبیر شئون به کار می‌رود. همچنین ترتیب معلوم: معلومِ بالذات، بالعرض، و بالعرضِ بالعرض) بر حسبِ سه مرتبه تحول‌های بنیادینی تجربه کرده‌اند.

https://phm.znu.ac.ir/article_718040_1a5ceab3eeff329efa37a61ddeca083f.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 Investigating the relationship between "algebraic distinctions of people" and "divine wisdom" in Avicenna's thought بررسی ارتباط «تمایزات جبری افراد» با «حکمت الهی» در اندیشه ابن‌سینا 259 287 714779 10.30470/phm.2024.2019200.2484 FA آیسودا هاشم پور دانش آموخته دکترای فلسفه و کلام اسلامی، گرایش حکمت متعالیه، دانشگاه اصفهان، اصفهان فروغ السادات رحیم پور هیات علمی . دانشگاه اصفهان 0000-0001-6109-5785 Journal Article 2023 12 31 From the beginning of his creation, man is always under the influence of several factors that distinguish him from others and shape his existence. In Ibn Sina's intellectual system, "primary matter of the body", "temperament of the body", "time of creation of the soul", "self-organizations", "natures" and "reasons" are considered to be the most important factors of differentiation and individuality, which are At the beginning of a person's life, they play a role in his individuality and recognize him as a unique person. Paying attention to the mechanism of the total of the mentioned factors makes it clear that the individual does not have a role in creating these distinctions, and in fact, the distinction between each person and another is realized by the algebraic conditions. In this article, with the descriptive-analytical method, after explaining the algebraic positions of people's distinctions, the problem of divine wisdom and investigating the reason for these unwanted differences, which is one of the consequences of the principle of algebraic distinctions of people, will be analyzed. According to the findings of this research, in Ibn Sina's thought, there is no contradiction between the arbitrary distinctions of people and the coordinates of divine wisdom, and these distinctions cannot be considered as an example of oppression; Because they contain countless wisdoms and it is possible to compensate for the lack of merits in other situations. انسان از بدو تکوّنِ خود، همواره تحت تأثیر عوامل متعددی است که موجبات تمایز او با دیگران را رقم می-زند و شاکله وجودی او را شکل می‌دهد. در نظام فکری ابن‌سینا، «ماده اولیه بدن»، «مزاج بدن»، «زمان حدوث نفس»، «هیئات نفسانی»، «خلقیات» و «معقولات» از مهم‌ترین عوامل تمایز و انفراد محسوب می-شوند که از ابتدای تکوّن حیات فرد در فردیّت او نقش‌آفرینی می‌کنند و او را به‌عنوان یک شخص منحصربه-فرد می‌شناسانند. التفات به سازوکار مجموع عوامل نامبرده، روشن می‌سازد که در مواضعی خود فرد در ایجاد این تمایزات نقشی ندارد و در واقع تمایز میان هر فرد با دیگری از جانب شرایط جبری محقق می‌گردد. در نوشتار حاضر با روش توصیفی- تحلیلی، پس از تبیین مواضع جبری تمایزات افراد، مسئله حکمت الهی و بررسی چراییِ این اختلافات ناخواسته که از پیامدهای مترتب بر اصل تمایزات جبری افراد است، مورد تحلیل واقع می‌شود. مطابق یافته‌های این جستار در اندیشه ابن‌سینا میان تمایزات جبری افراد با مختصات حکمت الهی منافاتی وجود ندارد و نمی‌توان این تمایزات را مصداق ظلم خواند؛ چراکه مشتمل بر حکمت‌های بی-شماری هستند و امکان جبران کمبود استحقاق‌ها در موقعیت‌های دیگر وجود دارد.

https://phm.znu.ac.ir/article_714779_f17beffb4c9bdf7ba0c2221e90c62bc4.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 The transition from the Christian supernatural and metahistorical idea to the natural-historical idea of the Enlightenment era (An introduction to Hegel's historicist thought) گذار از ایده فراطبیعی و فراتاریخیِ مسیحی به ایده طبیعی- تاریخ گرایانة عصر روشنگری (درآمدی بر اندیشة تاریخ گرایانه هگل) 289 317 714776 10.30470/phm.2024.2022112.2500 FA مرتضی سعیدی ابواسحاقی دانشگاه تهران 0000-0002-4527-2777 حسن مهرنیا استادیار گروه فلسفه پردیس فارابی دانشگاه تهران 0000-0001-8066-1455 علی فتحی دانشگاه تهران 0000-0001-7652-1433 Journal Article 2024 02 04 According to Christian teachings, it is believed that God has a superhistorical and supernatural plan for humanity and the world. Throughout history, this plan unfolds, guided by divine providence and predestined truth. This idea has been explored and explained by various thinkers, such as Augustine in his work "City of God," and other European philosophers in their intellectual and philosophical systems. However, with the advent of the Age of Enlightenment, there was a shift in this historical-theological view, reaching its culmination in the thought of Hegel. While Hegel acknowledges the concept of divine providence in history, influenced by Vico, he rejects the idea of a supernatural God or soul. Instead, he analyzes history in an immanent and eternal manner, emphasizing the unity of the infinite and the finite within the world. In Hegel's framework, the relationship between the world and divine providence does not portray God as solely divine and absolute, while the world remains mysterious and silent. Rather, it presents a vision of a secular, worldly, and human-like God. This perspective removes the external, supernatural, and transcendent guardianship from humanity, placing emphasis on human intellect and wisdom. According to Hegel, humans determine their purpose a priori in history, and their plans unfold within the course of history. It is important to note that this interpretation reflects Hegel's philosophical perspective and may not align with all Christian beliefs or interpretations. بر اساس آموزه مسیحیت، خداوند طرحی پیشینی، فراتاریخی و فراطبیعی برای بشر و عالم در انداخته است و تاریخ عالم مآلاً به سمت این خواست و حقیقت پیشین و مقدر سیر می کند. از این رو، آگوستین در کتاب شهر خدا و سایر اندیشمندان اروپایی در آثار دیگر، این انگاره را حفظ نموده و در نظام فکری و فلسفی خود در صدد بسط و تبیین آن برآمده اند. اما با ورود به عصر روشنگری در این نگاه تاریخی-الهیاتی چرخشی حاصل شد که نقطه اوج آن را می توان در اندیشه هگل یافت. او به رغم اینکه به تبعیت از ویکو ایده مشیت الهی در تاریخ را می‌پذیرد، اما از آن رو که منکر شأن فوق طبیعی خدا (یا روح) است؛ با تفسیر تاریخ به صورت فراطبیعی و فراتاریخی مخالفت ورزیده و آن را به صورت حالّ و درون ماندگار تحلیل می کند. هگل با باور به حلول امر نامتناهی در درون عالم متناهی و چهره گشایی آن از خود وحدت و یگانگی این دو را به تصویر می کشد. در طرحواره هگلی از رابطه جهان با مشیت الهی، دیگر نمی توان خدا را به مثابه امر الوهی و مطلق و جهان را چونان راز و سکوت در نظر گرفت؛ بلکه با خدایی عرفی (سکولار)، این‌جهانی و انسان گونه مواجه هستیم. بدین شیوه، قیمومیت بیرونی و فراطبیعی و متعالی از انسان و عقل انسان برداشته شده و بشر با خرد خویش غایت خود را به صورت پیشینی در تاریخ تعین بخشیده و طرح انسان در تاریخ جاری می‌شود.

https://phm.znu.ac.ir/article_714776_3f0d339f78003ce1ab2f4d48bad61cae.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 Evaluation the relationship between Epistemic Autonomy and Testimony; A conciliatory proposal نسبت‌سنجی خودآیینی معرفتی با گواهی؛ پیشنهادی آشتی‌جویانه 319 348 714775 10.30470/phm.2024.2023995.2506 FA سید مهدی کشمیری فلسفه 0009-0007-5712-0950 محمدرضا امینی دانشجوی مقطع دکتری فلسفۀ اخلاق دانشگاه ادیان و مذاهب 0009-0005-0939-5672 Journal Article 2024 02 29 Some contemporary epistemologists try to de-authenticate the "Testimony" based on some evidences and arguments and remove it from the scope of justified knowledge. The present article, which is a compilation in the library method, and an analytical method in the evaluation section, tries to examine and criticize one of the arguments raised for the invalidity of the Testimony. This argument, which has made the principle of "Autonomy" the basis of its criticism, does not consider relying on the words of others to be worthy of a mature and wise person. According to these forms, since relying on a Testimony means/requires worshiping and accepting the guardianship of another, it is fundamentally incompatible with the noble element and original human dignity, that is, rational Autonomy. Therefore, the Testimony cannot play a meaningful role in human cognition. Our contention is that not only is the aforementioned argument distorted and incapable of justifying its contention, but one of the essentials of Autonomy is to refer to the opinions of others in the realm of knowledge. Accordingly, this article tries to defend the authenticity of the Testimony while accepting Autonomy as a rational and fundamental principle. برخی از معرفت‌شناسان معاصر می‌کوشند تا مبتنی‌بر بعضی شواهد و استدلال‌ها «گواهی» را از حجیت تهی کرده و آن را از دایرۀ معارف موجّه خارج کنند. مقالۀ حاضر که در مقام گردآوری به روش کتابخانه‌ای، و در بخش ارزیابی به روش تحلیلی است، می‌کوشد تا یکی از استدلال‌هایی که برای بی‌اعتباری گواهی اقامه شده را بررسی و در ترازوی نقد بگذارد. این استدلال که اصل «خودآیینی» را مبنای نقد خود قرار داده، تکیه‌بر سخن دیگران را شایستۀ انسان بالغ و خردمند نمی‌داند. طبق این اشکال، از آن‌جاکه اتکا به گواهی به‌معنای/مستلزم تعبد و پذیرش قیمومیت دیگری‌ست، اساساً با عنصر شریف و شأن اصیل انسانی، یعنی خودآیینیِ عقلانی ناسازگار است. از همین‌رو، گواهی نمی‌تواند نقشی معنادار در زیست معرفتی آدمی بازی کند. مدعای ما این است که نه‌تنها استدلال یادشده مخدوش و از توجیه مدعای خود ناتوان است، بلکه یکی از لوازم خودآیینی، رجوع ‌به آرای دیگران در قلمروی معرفت است. بر همین اساس، این مقاله می‌کوشد تا ضمن پذیرش خودآیینی به‌عنوان اصلی عقلانی و بنیادین، از اعتبار علی‌الاصول گواهی دفاع کند.

https://phm.znu.ac.ir/article_714775_6d2219ce000c6b70f725f5563eea08b0.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 Is Chancy compatible with Being Divinely Guided? آیا شانس و هدایت‌شدگی جمع‌پذیر هستند؟ 349 381 714773 10.30470/phm.2024.2008891.2432 FA محمدابراهیم مقصودی مرکز علم و الهیات، پژوهشکده مطالعات بنیادین علم و فناوری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0002-8164-9850 سید حسن حسینی گروه فلسفه ی علم، دانشگاه شریف، تهران، ایران Journal Article 2023 08 09 Here, we aim to identify the challenges facing compatibilists, who believe that the existence of the chance involved in processes producing the biosphere, which is one of the main pillars of the evolutionary theory, is compatible with guidedness of the life, which is an essential part of theism. Is it possible that God created and guided a world that is full of chance? We put this question under consideration, which is a question that, despite its importance, has received little attention so far, and aim to provide a precise formulation of it. We discuss that to do so we need to consider three main sub-questions: • Are the meanings of chance and guidedness compatible? • How can chance events that are blind and directionless shape a purposeful and guided biosphere? • How can chance events, which are possibilities and could have not occurred, be substantial parts of a designed biosphere? We explain each sub-question in detail and review some of the most important responses offered. We argue that none of those attempts can successfully resolve the tension between chance and guidedness. آیا ممکن است که خداوند جهانی را آفریده و هدایت کرده باشد که مملو از شانس است؟ این پرسشی است که، علی‌رغم اهمیت زیاد، تاکنون کم‌تر به آن پرداخته شده است. سازگاری‌گرایی موضعی است که نظریۀ تکامل و خداباوری مداخله‌گرا را جمع‌پذیر می‌داند. سازگاری‌گرایان هدایت‌شده‌بودن اجزاء یا ویژگی‌های زیست‌کره را با شانسی‌بودن فرایند تکاملی جمع‌پذیر می‌دانند. هدف این نوشتار مشخص کردن چالش‌های پیش‌روی سازگاری‌گرایان و ترسیم دقیق فضای مهم‌ترین پرسش‌هایی است که سازگاری‌گرایان برای دفاع از موضع خود باید به آن‌ها پاسخ دهند. بحث می‌کنیم که پرسش اولیه به سه زیرپرسش اصلی تجزیه‌پذیر است: 1. آیا معنای شانس و هدایت‌شدگی جمع‌پذیرند؟ 2. چگونه ممکن است که رویدادهای شانسی که کور و بی‌جهت هستند زیست‌کره‌ای هدف‌مند و هدایت‌شده را شکل دهند؟ و 3. چگونه ممکن است که رویدادهای شانسی، که امکانی هستند و ممکن بود رخ‌ندهند، سازندۀ زیست‌کره‌ای ازپیش‌طراحی‌شده باشند؟ هر پرسش را به دقت شرح داده‌ایم، برخی از مهم‌ترین تلاش‌های انجام‌شده برای پاسخ به آن‌ها را آورده‌ایم و بحث کرده‌ایم که این تلاش‌ها ناکافی بوده‌اند.

https://phm.znu.ac.ir/article_714773_0b6514a8eb584c07362809db2b7e04bb.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 Analysis and formulation of several different philosophical approaches to the point of view of mind and brain identity تحلیل و صورت بندی چند رهیافت فلسفی متفاوت به دیدگاه اینهمانی ذهن و مغز 383 411 718175 10.30470/phm.2024.2031209.2531 FA مجید احسن عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه امام صادق 0000-0002-0514-7795 محمد نادری خشکبجاری دانشجوی کارشناسی فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادق Journal Article 2024 06 04 نسبت ویژگی های ذهنی و مغزی از پرچالش ترین مسائل حوزه فلسفه ذهن می باشد و در این راستا، نظریات مختلفی نیز عرضه شده است. نظریه اینهمانی نوعی و مصداقی مدعی است حالات ذهنی و مغزی اینهمانی دارند. تحقق پذیری چندگانه حالات ذهنی از جمله انتقاداتی است که بر این نظریه وارد شده است. این اشکال، نشان می دهد که اینهمانی ذهن و مغز ممکن نیست زیرا حالات ذهنی به صورت چندگانه محقق می شوند. طرفداران اینهمانی ذهن و مغز کوشیده اند به این اشکال پاسخ دهند، اما استدلال موجهاتی کریپکی نشان می دهد اشکال تحقق پذیری چندگانه در جای خود استوار است. افزون بر آن نشان خواهیم داد که تفکیک میان ربط علّی و اعدادی که در فلسفه اسلامی مطرح شده است، قرینه دیگری بر ضعف این دیدگاه است. علاوه بر اینکه زامبی های فلسفی مطرح شده توسط دیوید چالمرز بر محور دو بعدگرایی معنایی می تواند زمینه نقد بیشتر اینهمانی ذهن و مغز را فراهم آورد زیرا استدلال چالمرز با رد فیزیکالیسم که بنیان اینهمانی ذهن و مغز محسوب می شود، ثابت خواهد کرد که آگاهی پدیداری نمی تواند امری فیزیکی باشد چنانکه نشان داده خواهد شد که اصل های مورد استناد قائلین به اینهمانی همچون اصل سادگی یا بسته بودن نیز در اثبات مدعای ایشان ناکارآمد هستند. این مقاله که با رویکرد اسنادی تنظیم شده است، می کوشد با روش توصیفی و تحلیلی به توصیف، تحلیل و ارزیابی دیدگاه اینهمانی ذهن و مغز بر محور مهمترین نقدهای وارد بر آن بپردازد. نسبت ویژگی های ذهنی و مغزی از پرچالش ترین مسائل حوزه فلسفه ذهن می باشد و در این راستا، نظریات مختلفی نیز عرضه شده است. نظریه اینهمانی نوعی و مصداقی مدعی است حالات ذهنی و مغزی اینهمانی دارند. تحقق پذیری چندگانه حالات ذهنی از جمله انتقاداتی است که بر این نظریه وارد شده است. این اشکال، نشان می دهد که اینهمانی ذهن و مغز ممکن نیست زیرا حالات ذهنی به صورت چندگانه محقق می شوند. طرفداران اینهمانی ذهن و مغز کوشیده اند به این اشکال پاسخ دهند، اما استدلال موجهاتی کریپکی نشان می دهد اشکال تحقق پذیری چندگانه در جای خود استوار است. افزون بر آن نشان خواهیم داد که تفکیک میان ربط علّی و اعدادی که در فلسفه اسلامی مطرح شده است، قرینه دیگری بر ضعف این دیدگاه است. علاوه بر اینکه زامبی های فلسفی مطرح شده توسط دیوید چالمرز بر محور دو بعدگرایی معنایی می تواند زمینه نقد بیشتر اینهمانی ذهن و مغز را فراهم آورد زیرا استدلال چالمرز با رد فیزیکالیسم که بنیان اینهمانی ذهن و مغز محسوب می شود، ثابت خواهد کرد که آگاهی پدیداری نمی تواند امری فیزیکی باشد چنانکه نشان داده خواهد شد که اصل های مورد استناد قائلین به اینهمانی همچون اصل سادگی یا بسته بودن نیز در اثبات مدعای ایشان ناکارآمد هستند. این مقاله که با رویکرد اسنادی تنظیم شده است، می کوشد با روش توصیفی و تحلیلی به توصیف، تحلیل و ارزیابی دیدگاه اینهمانی ذهن و مغز بر محور مهمترین نقدهای وارد بر آن بپردازد.

https://phm.znu.ac.ir/article_718175_ed9b194b0ecd9f763accca467bbefb60.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 John Dewey's Contribution to Nel Noddings' Philosophy of Education سهم جان دیویی در فلسفه تعلیم و تربیت نل نادینگز 413 441 723439 10.30470/phm.2025.2047575.2611 FA ندا محجل استادیار گروه آموزشی علوم تربیتی-دانشگاه فرهنگیان- تهران-ایران 0000-0003-0709-9253 Journal Article 2024 12 06 In this article, we try to show John Dewey's contribution to Nel Noddings' philosophy of education by focusing on concepts such as education, democracy, ethics, curriculum, school, and emotions. Therefore, after stating the differences and similarities between the thoughts of John Dewey and Nell Noddings on the subject of education, we have examined three central issues. In the first part, we have examined the relationship between ethics and education in Noddings's thought through the lens of Dewey's thought and we show that the moral goal of education is common to both thinkers, but Noddings does not believe in overt moral principles and instead emphasizes emotions. In the second part of this article, we have tried to show that the emergence of a moral person in the educational system as a goal leads to the emergence of a democratic society. Finally, in the third part of this article, we emphasize that the traditional school curriculum is insufficient and incomplete to achieve the goals of Noddings, which were mentioned in the previous two parts, and that the element of emotions and motivations, as well as the role of home and society and social behavior, should be included in the curriculum at the same time. در این مقاله سعی داریم سهم جان دیویی را در فلسفه تعلیم و تربین نل نادینگز با تمرکز بر مفاهیمی مثل تعلیم و تربیت، دموکراسی، اخلاق، برنامه درسی، مدرسه و عواطف نشان دهیم. از اینرو بعد از بیان تفاوت و تشابه اندیشه جان دیویی و نل نادینگز در موضوع تعلیم و تربیت، به بررسی سه موضوع محوری پرداخته ایم. در بخش نخست نسبت اخلاق و تعلیم و تربیت را در اندیشه نادینگز از دریچه اندیشه دیویی پرداخته ایم و نشان می دهیم که هدف اخلاقی تعلیم و تربیت امری مشترک در هر دو متفکر است لیکن نادینگز قائل به اصول علانی اخلاقی نیست و درعوض بر عواطف تأکید دارد. در بخش دوم این مقاله کوشیده ایم نشان دهیم که پیدایش یک فرد اخلاقی درنظام تربیتی به عنوان یک هدف منجر به پیدایش جامعه دمکراتیک می شود. در نهایت در قسمت سوم این مقاله بر این امر تأکید داریم که برنامه درسی سنتی مدارس برای رسیدن به غایات مورد نظر نادینگز که در دو قسمت قبلی اشاره شد، ناکافی و ناکامل هستند و باید در برنامه درسی عنصر عواطف و انگیزه ها و نیز نقش خانه و جامعه و رفتار اجتماعی همزمان گنجانده شوند.

https://phm.znu.ac.ir/article_723439_775b641769b0bb319a159c052c21223a.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 A philosophical contemplation in The concept of "Cyberspace" تأملی فلسفی در مفهوم «فضای مجازی» 443 468 714778 10.30470/phm.2024.557717.2243 FA فاطمه رازی زاده خیابان محمودنژاد، محمودنژاد 12، مجتمع فردوس، طبقه 2، واحد 202 Journal Article 2022 07 13 Technological phenomena, with tremendous effect on facilitating human life and increasing its capabilities, align themselves with the processes of human life. One of these phenomena that has become a vital arm of human life is cyberspace, This study tries to provide a way to answer challenges associated with this important interactive phenomenon by asking the central question of what cyberspace is. This effort began with a comparative study of the concept of space in the general perception of physical space and cyberspace and by examining the approach of some thinkers and philosophers to what space is, concluded that the concept of space in its virtual meaning while having common points with the meaning of space in physical terms, has significant differences that arise from the permissible transcendental position in the discussion of cyberspace. The present study leads to the conclusion that the permissible meaning in the term in question is not directly related to its lexical meaning and only development in the permissible meaning in the sense of transcendence can clarify the concept of cyberspace. Thus the dual physical space-cyberspace is not The duality of truth and permissibility in the literature. When the permissible transcendence is considered, cyberspace means the transcended space of the senses, which in the interpretation of Islamic philosophy refers to the imaginary world. transcendence, in the more common sense of Kant, the condition of the possibility of experience, better reflects the position of man in terms of influence, or even the creation of the virtual world. پدیده‌های فناورانه، مثل فضای مجازی اثر شگرفی بر تسهیل زندگی بشر دارند وبه بازوهای حیاتی زندگی انسان تبدیل شده‌اند، بنابراین مستحق مطالعه جدی فلسفی‌اند. پژوهش حاضر با پرسش از چیستی فضای مجازی، تلاش می‌کند با مفهوم‌شناسی این اصطلاح راه را برای بررسی سایر چالش‌های متوجه این پدیده هموار کند. این مهم بااستفاده از روش پدیدارشناسی و تحلیل مفهومی درمطالعه مقایسه‌ای مفهوم فضا در برداشت عام از فضای فیزیکی و فضای مجازی آغاز می‌شود وپس از بررسی رویکرد برخی اندیشمندان درباب فضا به این نتیجه می‌رسد که مفهوم فضا درهر دو اصطلاح در عین داشتن نقاط مشترک، دارای تمایزات شایان توجهی‌ست که برخاسته از موقعیت استعلایی مجاز در بحث از فضای مجازی است. دستاورد پژوهش حاضر در معناشناسی پدیدارشناختی اصطلاحات نهفته، با این نتیجه که معنای مجاز در اصطلاح مدنظر ارتباط مستقیمی با معنای لغت‌نامه‌ای آن ندارد و تنها توسعه آن، به معنای استعلا می‌تواند مفهوم فضای مجازی را روشن کند. بنابراین دوگانه فضای فیزیکی-فضای مجازی؛ دوگانه حقیقت و مجاز در ادبیات نیست. وقتی مجاز استعلا ملاحظه شود، فضای مجازی به معنی فضای استعلا یافته از حس خواهد بود که در تعبیر فلسفه اسلامی اشاره به عالم خیال دارد. واستعلا، به معنی رایج‌تر کانتی یعنی شرط امکان تجربه، موقعیت انسان را در مقام اثرگذاری، اثرپذیری و خلق عالم مجازی، بهتر منعکس می‌سازد. بالاخره رویکرد استعلایی به فضای مجازی، خالی بودن این فضا از ترس‌ها و محدودیت‌های انسان متناهی را زیر سوال برده، از مفهوم سنتی مجاز به معنای محروم از واقعیت فاصله گرفته، یک جهان واقعی موازی را به تصویر می‌کشد.

https://phm.znu.ac.ir/article_714778_48c683033014655b3807c1be550ec4d8.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 Introducing the conceptual framework for "positive alienation" based on ontological and epistemological study of the explanations of philosophers and Islamic scholars. ارائه مدل مفهومی برای «ازخودبیگانگی مثبت»، مبتنی بر تحلیل هستی شناختی و معرفت شناختی از تبیین های فلاسفه و متفکران اسلامی 469 503 714782 10.30470/phm.2024.2011583.2442 FA مهران رضائی استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0000-0001-6330-9476 Journal Article 2023 09 14 One of the major problems pertaining to human life is alienation. Analyzing the works of philosophers gives us valuable insights into the phenomenon of alienation. The issue with the current research is figuring out what conceptual model for "positive alienation" can be extracted by examining the relationships between various explanations in the viewpoints of Islamic philosophers and thinkers (based on the ontological and epistemological relationships of these explanations).The research methodology is analytical and descriptive. According to Islamic thinkers, there are two interpretations for the concept of "self-alienation": 1. The first explanation [GPA] is positive self-alienation in front of God (man offers whatever he has to God slowly); 2. The second explanation [SPA] is positive alienation against the higher self (going from the lower to the higher self). Two perspectives may be used to analyze the connection between these two interpretations of "alienation": A. The ontological dimension, which is predicated on the idea that God is the ultimate cause and the creation cause of human. B: The dimension of epistemology (the connection predicated on cognitive necessity). Ultimately, the "positive alienation" conceptual model was taken out. The key takeaway is that, given the justifications offered, "Positive alienation" is regarded as acceptable and even encouraged in Islamic philosophy, instead of to being unpleasant. ازخودبیگانگی، از مباحث مهم پیرامون وجود انسان است. بررسی آثار اندیشمندان، تحلیل های حائز اهمیتی در باب از خودبیگانگی در اختیار ما قرار می دهد. در پژوهش حاضر، مسئله این است که با تحلیل ارتباط تبیین های مختلف در آرای فلاسفه و اندیشمندان اسلامی (بر محور ارتباط هستی شناختی و معرفت شناختی این تبیین ها)، چه مدل مفهومی ای برای «از خود بیگانگی مثبت» قابل استخراج است؟ روش پژوهش توصیفی تحلیلی است. بر اساس اینکه «از خودبیگانگی» در مقابل چه چیزی باشد، دو تبیین از منظر اندیشمندان اسلامی قابل احصا است: 1- تبیین اول[GPA]، از خودبیگانگی مثبت در مقابل خداوند (انسان در مقابل خداوند، همۀ آنچه را که دارد، تقدیم کند)؛ 2- تبیین دوم [SPA]، ازخودبیگانگی مثبت در مقابل خودِ عالی (حرکت از خود دانی به خود عالی). ارتباط این دو تبیین برای «از خود بیگانگی»، در دو بُعد قابل بررسی است: الف- بُعد هستی شناختی (بر محور نسبت خداوند با انسان به عنوان علت غایی و علت ایجادی). ب- بُعد معرفت شناختی (رابطه بر اساس تلازم شناختی). در نهایت، مدل مفهومی «ازخودبیگانگی مثبت» استخراج گردید. در نهایت، نکته حائز اهمیت این است که با توضیحاتی که تقدیم شد، در اندیشه اسلامی، «از خودبیگانگی مثبت» امری نامطلوب شناخته نمی شود بلکه مطلوب و مورد توصیه می باشد.

https://phm.znu.ac.ir/article_714782_d546b714ed5f4a6ca448cf6532f19576.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 A logical and methodological critical analysis of the "ideas" and "intellectual structure" governing "Richard Dawkins' Foundations of Atheism" تحلیل نقادانة منطقی و روش‌شناسانه از «انگاره‌ها» و «ساختار فکری»ِ حاکم بر «مبانی الحادی ریچارد داوکینز» 505 534 718169 10.30470/phm.2024.2022747.2502 FA علیرضا نوروزی دانش‌آموخته دکتری دانشگاه تهران، و طلبه سطح 4 حوزه علمیه قم. مربی دروس معارف دانشگاه تهران سیدمجتبی میردامادی عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، و استاد سطوج عالی حوزه علمیه قم Journal Article 2024 02 11 With the theory of "evolution of species", Darwin has in mind the explanation of the mechanism of emergence in all kinds of organisms. As a biologist, he did not seek philosophical conclusions from evolution, but his view later became the basis for the atheistic interpretation of creation by some such as Richard Dawkins. The present research, while summarizing Dawkins' ideas, examines the foundations and intellectual structures governing his set of views with logical measures, and critically analyzes his previous ideas in theological topics. Dawkins' materialistic attitude in the process of cumulative evolution is based on a series of logical and philosophical errors; From the explanation of how the natural order is formed, he expects to explain its why and cause, and it is clear that such an imposition will not go anywhere logically. In general, the lack of systematic and strong logical thinking is observed throughout Dawkins' arguments. Also, due to the influence of empiricism and philosophy based on the originality of matter, he harbors wrong ideas in theology such as "the composition of God from parts, and the materialism of God", which is one of the important causes of his atheistic views. داروین با نظریه «تکامل انواع»، تبیین سازوکار پیدایش در انواع موجودات را در ذهن می‌پروراند. او به‌عنوان یک زیست‌شناس به‌دنبال استنتاجات فلسفی از تکامل نبود، اما دیدگاه وی بعدها پایه‌ای برای تفسیر الحادی برخی چون ریچارد داوکینز از آفرینش واقع شد. تحقیق حاضر ضمن بیان اجمالی نظریات داوکینز به بررسی مبانی و ساختارهای فکری حاکم بر مجموعه دیدگاه‌های وی با سنجه‌های منطقی پرداخته، انگاره‌های پیشینی او در مباحث الهیاتی را مورد تحلیل نقادانه قرار می‌دهد. نگرش ماتریالیسمی داوکینز در فرایند تکامل انباشتی، بر مجموعه‌ای از خطاهای منطقی و فلسفی مبتنی است؛ او از تبیین چگونگی شکل‌گیری نظم طبیعی، انتظار تبیین چرایی و علّی آن را دارد و روشن است چنین تحمیلی، منطقا راه به‌جایی نخواهد برد. به‌طور کلی فقدان تفکر نظام‌مند و قویم منطقی در سرتاسر استدلالات داوکینز مشاهده می‌شود. نیز وی با توجه به اشراب تجربه‌گرایی و فلسفه مبتنی بر اصالت ماده، انگاره‌های غلطی در الهیات چون «ترکب خدا از اجزاء، و مادی‌انگاری خدا» در سر می‌پروراند که یکی از علل مهم دیدگاه‌های الحادی او به شمار می‌آید.

https://phm.znu.ac.ir/article_718169_082f60fe8fc652a031139ac6b73da331.pdf

دانشگاه زنجان تأملات فلسفی 2228-5253 15 36 2026 01 21 What is the mimetic form and its cognitive explanation چیستی صورت محاکاتی و تبیین شناختی بودن آن 535 566 718171 10.30470/phm.2024.2020750.2492 FA ابراهیم بازرگانی استادیار موسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی 0009-0006-5434-2382 Journal Article 2024 01 19 The mimetic form has existed in Islamic philosophy for a long time, and Muslim philosophers such as Al-Farabi and Ibn Sina, when examining the power of imagination, vision, revelation, and the alam-al-mithal, have reached its example, but its cognitive nature has not been taken seriously by them. We find examples of The mimetic form in both science and art, especially poetry that is based on The mimetic form. The existence of the mimetic form in science is very efficient and has made an impact in the advancement of knowledge. Through mimetic forms, poets and artists have been carriers of knowledge. This article aims to examine the nature of mimetic form and determine its characteristics. Discovering the nature of mimetic form and its effectiveness in advancing knowledge will clarify the importance of art in this realm. The research method of this article is analysis and explanation. And the result is that mimetic form is another type of cognition, which is efficient in many fields, including science, in addition to image correspondence. صورت محاکاتی از دیرباز در فلسفه اسلامی وجود دارد و فیلسوفان مسلمان از جمله فارابی و ابن‌سینا هنگام بررسی قوه متخیله، رؤیا، وحی و عالم مثال آن را بر رسیده‌اند، امّا شناختی بودن آن برایشان جدیت نیافته است. نمونه‌های صورت محاکاتی را هم در علم و در هنر می‌یابیم به ویژه شعر که بر صورت محاکاتی استوار شده است. وجود صورت محاکاتی در علم بسیار کارآمد بوده و در پیشبرد دانش اثر گذاشته است. از طریق صور محاکاتی شاعران و هنرمندان ناقلان معرفت بوده‌اند. این جستار بر آن است چیستی صورت محاکاتی را بررسی کند و ویژگی‌های آن را معین نماید. کشف چیستی صورت محاکاتی و کارآیی آن در پیشبرد دانش و معرفت اهمیّت هنر را در این قلمرو روشن خواهد ساخت. روش بررسی این جستار، تحلیل و تبیین است و نتیجه حاصل آن است که صورت محاکاتی در کنار صورت مطابقتی نوع دیگری از شناخت است که در قلمروهای متعددی از جمله علوم کارآمد است.

https://phm.znu.ac.ir/article_718171_48f758990ca332f80aa01a5ad37dc89e.pdf