دانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823Reconsidering "The Prescription to Commit Hateful Acts" as a Critique of Utilitarianism and Its Responses in Medical Ethics and Lawبازخوانی «تجویز ارتکاب اَعمال نفرت‌انگیز» به عنوان نقدی بر فایده‌گرایی و پاسخ‌های آن، در حوزه اخلاق و حقوق پزشکی71817410.30470/phm.2024.2031352.2533FAامینقاسمپورمعاونت حقوقی ریاست جمهوری0009-0004-1902-486Xآزادهشمسدانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه تهران0009-0002-2458-383XJournal Article20240606Utilitarianism, as one of the main branches of consequentialism, is a face of normative ethics that provides a criterion for measuring good and bad by emphasizing the results and consequences of actions. One of the criticisms of this approach is that this school of thought may, if necessary, condone wrong actions in order to achieve greater results and benefits. This criticism is also raised in the field of medical ethics and accuses utilitarianism, among other things, of undervaluing the life of one human being in order to achieve the health of many more.<br><br>Among the different responses to this objection, two of them have been given attention, criticism and review by the authors of this article: first, a theory that focuses on pattern-based reasoning. Proponents of this theory believe that utilitarianism can respond to 'moral dilemmas' by relying on moral patterns such as 'respect for bodily integrity and ownership of the body'. The second response challenges the realism of manifestations and instances of dilemmas and further argues that this criticism (assuming it is accepted) is not only directed at utilitarianism and that other ethical approaches are also entangled in this objection. Proponents of this argument believe that framing examples in unrealistic conditions makes moral judgment difficult and that examples should be examined in real conditions in order to make more accurate judgments about their right or wrong. The authors of this article have critically examined these two arguments using an analytical-descriptive method.فایده‌گرایی به عنوان یکی از شاخه‌های اصلی نتیجه‌گرایی، چهره‌ای از اخلاق هنجاری است که با تأکید بر نتایج و پیامدهای اعمال، معیاری برای سنجش نیک و بد ارائه می‌دهد. یکی از انتقادات واردشده بر این رویکرد، عبارت است از اینکه این نحلة فکری در صورت لزوم، ممکن است اَعمال ناصواب را به انگیزة دستیابی به نتایج و فواید بیشتر، مباح شمرد. انتقاد مذکور در حوزه پزشکی نیز مطرح می‌گردد و فایده‌گرایی را، از جمله، به بی‌ارزش شمردن جان یک انسان جهت نیل به سلامتی عدة بیشتری از آدمیان متهم می‌نماید. <br><br>در میان پاسخ‌های مختلفی که به این ایراد داده شده است، دو مورد آن مورد توجه، نقد و بررسی نگارندگان این مقاله قرار گرفته است: نخست نظریه‌ای که بر استدلال «الگوبنیان» تمرکز دارد. قائلین به این نظریه معتقدند فایده‌گرایی می‌تواند با اتکا به الگوهای اخلاقی مانند «احترام به تمامیت جسمانی و مالکیت بر بدن» به اِشکال «اعمال خلاف شئون» در حوزة اخلاق پزشکی پاسخ دهد. پاسخ دوم واقع‌گرایانه بودن مظاهر و مصادیق اِشکال را مورد چالش قرار می‌دهد و به علاوه استدلال می‌کند که این انتقاد (به فرض پذیرش)، صرفاً متوجه فایده‌گرایی نیست و سایر رویکردهای اخلاقی نیز به این چالش، گرفتار هستند. قائلین به این استدلال معتقدند چارچوب‌بندیِ مثال‌ها در شرایط غیرواقعی، قضاوت اخلاقی را دشوار می‌کند و مثال‌ها را باید در شرایط واقعی بررسی کنیم تا بتوانیم به طور دقیق‌تر در مورد اخلاقی بودن یا نبودن آنها قضاوت کنیم. نگارندگان این مقاله به روش تحلیلی‌ـ‌توصیفی به نقد و بررسی این دو استدلال پرداخته‌اند.https://phm.znu.ac.ir/article_718174_10f271792910b9fef6f26a2121744959.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823Examining the Explanation of Action from Davidson's Early and Late Point of Viewبررسیِ تبیینِ عمل از دیدگاه دیویدسُن متقدّم و متأخّر73596110.30470/phm.2026.1983111.2335FAفاطمه ساداتکتابچیدانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهراناحدفرامرز قراملکیاستاد گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهرانعبدالرسولکشفیاستاد گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهرانJournal Article20221218The main subject of this research is the analysis and criticism of the early and late Davidson's view on the explanation of action in a descriptive-analytical way. Donald Davidson, a famous American philosopher wrote the article "Action, Reason, Cause" in 1963, tried to defend the traditional theory about the explanation of the action, i.e. its causal explanation based on the reason of the agent. By categorizing the agent’s reasons in two categories, "belief" and "desire", he called it "primary reason". According to him, the "primary reason" not only makes the action of the agent rational, but it is also the cause of the action. Based on this, human actions can be formulated based on the model of Hempel's causal theory in the philosophy of science, and human actions can be explained under the necessary causal laws, and the role of the agent can be reduced to zero. Accordingly, any agent who has the belief and desire of the S will do the same action that S did. Despite the fact that in the contemporary period, Davidson is known as the revivalist of "causal explanation", the analytical-descriptive examination of Davidson's later works shows that he abandoned his initial position after encountering the problem of "deviant causal chains" and the famous example of the "climber”. After this, he has expressed his disappointment with the "causal explanation" of action under the necessary laws, which leads to the difference in the nature and method of human sciences and natural and experimental sciences.مسئله‌ی اصلیِ این پژوهش تحلیل و نقدِ دیدگاهِ دیویدسُن متقدّم و متأخّر در بابِ تبیینِ عمل به روشِ توصیفی- تحلیلی؛ و هدف از آن بررسیِ لوازمِ این دو دیدگاه، خصوصاً تأثیرِ آن بر چیستیِ علومِ انسانی و تمایزِ روشِ آن از علومِ تجربی است. دونالد دیویدسُن فیلسوفِ مشهورِ آمریکایی با نگارشِ مقاله‌ی «عمل، دلیل، علّت» در سالِ 1963 تلاش کرد تا از نظریّه‌ی سنّتی در بابِ تبیینِ عمل یعنی تبیینِ علّیِ آن بر اساسِ دلیلِ عامل، دفاع کند. وی با مقوله‌بندیِ دلایلِ عامِل در دو مقوله‌ی «باور» و «میل»، آن را «دلیلِ اولیّهِ» نامید. از نظرِ وی «دلیلِ اولیّه» نه‌تنها عملِ عامِل را برای ما عقلانی و فهمیدنی می‌کند بلکه علّتِ عمل نیز هست. بر این اساس، اعمالِ انسان را می‌توان بر اساسِ الگوی نظریّه‌ی علّیِ هِمپِل در فلسفه‌ی علم، صورتبندی و اعمالِ انسانی را تحتِ قوانینِ علّیِ ضروری تبیین کرد و نقشِ عامل را به صفر رساند. بر این اساس، هر عامِلی که اگر باور و میلِ عاملِ S را داشته‌باشد همان عملی را انجام می‌دهد که S انجام داده‌است. باوجودِ اینکه در دوره‌ی معاصر، دیویدسُن به‌عنوانِ احیاگر «تبیینِ علّی» شناخته می‌شود، بررسیِ تحلیلی-توصیفیِ آثارِ متأخّر دیویدسُن نشان می‌دهد وی پس از مواجه شدن با اشکالِ «انحرافِ علّی» و طرحِ مثالِ معروفِ «کوهنورد»، از موضعِ ابتدایی خویش دست کشیده‌است و ناامیدیِ خود را از «تبیینِ علّیِ» عمل تحتِ قوانینِ ضروری ابراز کرده‌است که نتیجه‌ی آن تفاوتِ ماهیّت و روشِ علومِ انسانی و علومِ طبیعی و تجربی است.https://phm.znu.ac.ir/article_735961_b1b06df644e1a23795d8bda2327e8f3a.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823"The Moral Sense": An Examination of Classical Perspectives«حس اخلاقی»: بررسی دیدگاه‌های کلاسیک71985010.30470/phm.2025.1995644.2377FAغلامحسینتوکلیدانشیار گروه فلسفه دانشگاه اصفهانصدیقهکهیانیکارشناسی ارشد فلسفه غرب دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانJournal Article20230311The term moral sense was first used by British Moral Philosophers of the 18th century and what they meant by this term is that a person is able to recognize right and wrong actions in a situation through an innate ability. This theory was proposed for the first time by Anthony Ashley Cooper (third Earl of Shaftesbury) in his major work entitled "Characteristics of Men, Manners, Opinions, Times". Then, Francis Hutcheson revived it in his book entitled "An Inquiry into the Original of Our Ideas of Beauty and Virtue", and David Hume expanded it with some modifications. The common feature of all those who speak of moral sense is that they consider moral knowledge to be related to a faculty called "moral sense", which is separate and distinct from other sources of human knowledge such as reason (for Kant), intuition (for George Moore), religion (for all those who believe in Religious decency and obscenity) as well as the famous and conventional senses that we are familiar with, and through that the necessary data is provided for experimental sciences. But there is a difference of opinion between the defenders of this theory about the details and how this sense works. even though there is a significant connection between the claims of these three philosophers, there is an important difference between their views. This study has tried to describe the classical views about moral sense, criticize them and explain the difference between them.اصطلاح «حس اخلاقی» را نخستین بار فلاسفه اخلاق انگلیسی قرن هجده به کار بردند و منظورشان از این تعبیر این بوده که انسان از طریق قوه‌ای فطری، قادر به تشخیص عمل صواب و خطا در موقعیت است. این نظریه نخستین بار توسط ارل سوم شافتسبری در رساله ویژگی‌های انسان‌ها، آداب، آراء و ادوار مطرح شد. سپس فرانسیس هاچسون آن را در کتاب خود با عنوان پژوهش درباره منشا تصورات ما از زیبایی و فضیلت از سرگرفت و دیوید هیوم نیز آن را با اعمال تغییراتی بسط داد. وجه اشتراک همه قائلان به «حس اخلاقی» این است که شناخت اخلاقی را مرتبط با قوه‌ای به نام «حس اخلاقی» می‌دانند که از سایر منابع معرفتی انسان مثل عقل(برای کانت)، شهود (برای جورج مور)، دین (برای اشاعره و همه قائلان به حسن و قبح شرعی) و همچنین حواس معروف و متعارفی که با آن آشنا هستیم و از طریق آن داده‌های لازم برای علوم تجربی فراهم می‌آید، جدا و متمایز است. اما مدافعان این نظریه در مورد جزئیات و نحوه کارکرد این حس اختلاف نظر دارند. شافتسبری، هاچسون و هیوم مدافعان این رای هستند؛ اما با وجود اینکه ادعای این سه فیلسوف مرتبط با یکدیگر است، تفاوت مهمی میان دیدگاه‌های آنها وجود دارد. در این مقاله سعی می‌شود دیدگاه‌های کلاسیک درباره حس اخلاقی تشریح، نقد و تفاوت میان آنها توضیح داده شود.https://phm.znu.ac.ir/article_719850_b4d2453cbc4e5375aa567bb7c4494542.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823The essence of morality in relation to language truth and understanding based on Heidegger's and Gadamer's point of viewذات اخلاق در نسبت با زبان ، حقیقت وفهم با تکیه بر دیدگاه هایدگر و گادامر71817310.30470/phm.2024.2026076.2514FAسورانمحمودفخهدکتری ریاضی دانشگاه تبریز. تبریز. ایران0000-0002-4913-6377محمودصوفیانیهیات علمی دانشگاه تبریز0000-0003-1800-8943Journal Article20240406In this research, the relationship between language, truth and morality in humans has been investigated. It has been shown that there are three presuppositions in moral schools: 1. The truth is considered as a correspondence theory of truth. 2. With this presupposition of truth, language is considered as a tool in which moral expressions will be propositions that are justifiable. 3. Man is a being with authority and will, so he is a moral being. Therefore, with these three presuppositions, these approaches have not been able to find a justification for the ethical or non-ethical behavior of humans and animals. As a result, by examining language and truth (truth as Alethia) from from Heidegger's pointof view, we are looking for the fundamental grounds of human morality, and we show that man is moral not because of his will but because he is dwelling in language and traditional. Finally, the following questions will be answered in this research: How can a rule in a tradition be turned into a norm or a moral judgment? Does anyone have the originality to make a deed moral or immoral? Is man a moral being because of his language? Therefore, the question arises: do animals behave ethically? In other words, can they be considered moral beings?هدف از این پژوهش بررسی رابطه ی اخلاق با زبان و حقیقت در انسان است و نشان داده شده است که در مکاتب اخلاقی سه پیش فرض وجود دارد 1- حقیقت بعنوان صدق مطابقتی درنظرگرفته شده است. 2- با این پیش فرض از حقیقت، زبان بعنوان ابزاری درنظر گرفته می شود که درآن بیان های اخلاقی گزاره هایی خواهند بود که صدق پذیری آنها تحلیل می شود. 3- انسان موجودی صاحب اختیار و اراده است پس موجودی اخلاقمند است. اما ازطرفی با این سه پیش فرض رویکردهای اخلاقی نتوانسته اند توجیهی برای اخلاقی بودن یا اخلاقی نبودن بعضی رفتارهای انسان ها و حیوانات پیدا کنند. بنابراین با رد این پیش فرض ها با بررسی زبان و حقیقت(به مثابه آلثیا) از منظر هایدگر به دنبال زمینه های بنیادین اخلاقی بوده و نشان می دهیم که انسان نه ازآن روی که اختیار دارد اخلاقمند است بلکه به جهت در زبان بودن و سنت است که اخلاقمند است. در آخر به این سوال ها پاسخ داده خواهد شد که چگونه یک بیان یک حکم یا یک قاعده در یک سنت می تواند تبدیل به هنجارو یا حکم اخلاقی شود؟ آیا هرکسی این اصالت را دارد که فعلی را اخلاقی یا غیر اخلاقی کند؟ <br><br>آیا زبان های مختلف رویکردهای اخلاقی متفاوت ازهمدیگری را موجب می شوند؟https://phm.znu.ac.ir/article_718173_7a9ae47c868451c47c0412efd65a02f6.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823Intercession in Mulla Sadra's thought according to the idea of "kind of plurality"شفاعت در اندیشه ملاصدرا با نظر به ایده «کثرت نوعی»71985310.30470/phm.2025.2007273.2425FAمحمدشاه حسینیدکتری، دانشکدۀ الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانرحیمدهقاندانشیار دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانمحسنجاهددانشیار گروه حکمت و کلام، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20230718Mulla Sadra, by proposing the idea of the multiplicity of human types, believes that human nature changes at every moment. Pluralism, because it returns the differences to the nature of humans, can mean the complete separation of the enlightened beings of Shafi'in, such as the Ahl al-Bayt, peace be upon them, from ordinary people who have inferior types. Hence, intercession by this theory seems out of reach. The issue is how intercession will be meaningful and true under this theory and according to the principles of transcendental wisdom. The findings of the research show that intercession can be depicted in accordance with Mulla Sadra's views in an existential and developmental manner and with criteria for generalization or allocation to different types of human beings, explained and in accordance with Mulla Sadra's existential philosophy. The following article, with descriptive-analytical method and referring to Mullah Sadra's works, tries to show Mullah Sadra's interpretation of how it is possible to realize intercession. In this version, Shafi, according to Mashfu'la's ability, creates enthusiasm and new knowledge of Mashfu'la, and as a result, promotes his existence and removes his torment or raises his level of existence. Realization of intercession in the hereafter or its impossibility for some people is completely an existential and non-credible matter and attributed to the homogeneity of human types with intercessors or their non-existence in this existential rank.ملاصدرا با طرح ایده کثرت نوعی انسان، معتقد است ذات انسان درهرلحظه، تغییر می‌کند. کثرت نوعی بدان جهت که تفاوت ها را به ذات انسان ها برمی گرداند، می تواند به معنای جدایی کامل ذوات نورانی شافعین مانند اهل بیت علیهم السلام با انسان های معمولی که انواع فرودستی دارند، باشد. از این رو، شفاعت بواسطه این نظریه دور از دسترس به نظر می رسد. مسئله این است که شفاعت چگونه ذیل این نظریه و با توجه به مبانی حکمت متعالیه، معنادار و محقَق خواهد بود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که می‌توان شفاعت را مطابق با آراء ملاصدرا به نحو وجودی و تکوینی و دارای ملاک برای تعمیم یا تخصیص نسبت به انواع مختلف انسانی، مدلل و مطابق با فلسفه وجودی ملاصدرا به تصویر درآورد. نوشتار پیش‌رو با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به آثار ملاصدرا تلاش دارد تقریر مد نظر ملاصدرا از چگونگی امکان تحقق شفاعت را نشان دهد. در این تقریر، شفیع با توجه به قابلیت مشفوع‌له، موجب ایجاد شوق و معرفت جدیدِ مشفوع‌له شده و در نتیجه موجب ارتقاء هستی و اسقاط عذاب یا ارتقاء درجه وجودیِ وی می‌شود. تحقق شفاعت در آخرت و یا عدم امکان آن نسبت به بعضی افراد، کاملا امری وجودی و غیر اعتباری و منتسب به همگون بودن انواع انسانی با شفیعان یا عدم وجود آنها در این رتبه وجودی است.https://phm.znu.ac.ir/article_719853_d0d06179b23d7270d154581cb7fefcee.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823An analysis of the philosophy of philosophy such as an existential-artistic issue with Mulla Sadraتحلیلی بر فلسفهِ فلسفه همچون مسئله وجودی-زیستی نزد ملاصدرا72172910.30470/phm.2025.2033894.2541FAمحمدحسینکیانیاستادیار دانشگاه بین‌المللی اهل‌بیت (ع)، تهران، ایران.Journal Article20240626The purpose of this article is to analyze how to analyze philosophy with Sadra as an existential-life problem? The hypothesis of the article emphasizes the possibility that philosophy with Sadra is in relation to being "being" or trying for a specific kind of meaning, and therefore, the first steps of implementation and moving in the direction of exaltation are the exaltation. This is in person in person, and in the way of the mental discovery of meaning and objective realization of perfection. Finally, philosophy encompasses such a person that human life is equal to philosophy, and the fact that philosophy must be known and the philosopher must only know how to live. This does not only imply "educational" aspect that is in the constant relation between consciousness, freedom, facilities, and selection, which is the type of individual as the realization of the individual world, and that the nature of living is the successive efforts to fulfill the personal world. Rather, it also implies a "nurturing" aspect that if the essence of philosophy is existential-life tendency; It is inevitably focused on the existential coordinates and living conditions of the audience. This educational relationship will eventually become a profound and profound commitment.هدف این‌مقاله تحلیل این‌مسئله است که چگونه می‌توان با تحلیل فلسفه نزد ملاصدرا، آن را همچون مسئله وجودی-زیستی قلمداد کرد؟ فرضیه مقاله با تاکید بر این امکان چنین قوام می‌یابد که فلسفه نزد ملاصدرا در نسبت با «بودن» یا تلاش برای گونه‌ای خاص از بودن معنا می‌یابد و از‌همین‌رو، نخستین گام‌های استکمال و حرکت در مسیر تشبه به حق‌تعالی رقم می‌خورد. این‌نحوه از حقیقی‌بودن یا حق‌بودگی به‌گونه حضوری آغاز و در مسیر کشفِ ذهنیِ معنا و تحققِ عینیِ کمال محقق می‌شود. در نهایت، فلسفه چنان زیست فرد را دربرمی‌گیرد که حیات انسانی برابر با فلسفه‌ورزی شده و این حقیقت آشکار می‌شود که فلسفه را باید زیست و فیلسوف را تنها از نحوه زیست او باید شناخت. این خوانش تنها متضمن جنبه «آموزشی» نیست که در نسبت مداوم میان آگاهی، آزادی، امکانات و انتخاب است که نوعیت هر فرد به‌مثابه تحققِ عالمِ فردی رقم می‌خورد و اینکه ماهیت زیستن همان تلاش‌های پی‌درپی برای تحققِ عالمِ شخصی است. بلکه توامان متضمن جنبه «پرورشی» نیز هست که اگر ذات فلسفه یک گرایش وجودی-زیستی است؛ ناگزیر در آموزش اصیل آن باید به مختصات وجودی و شرایط زیستی فرد مخاطب تمرکز کرد. این رابطه آموزشی در نهایت به یک تعهد دوسویه و عمیق بدل می‌شود.https://phm.znu.ac.ir/article_721729_7b1dc56d8fece8feac217073eb09bee8.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823The Quiddity of Human from the Viewpoints of al-Kindi, Zakariya al-Razi, and al-Farabi: An Analysisتحلیل ماهیت انسان از دیدگاه کندی، زکریای رازی و فارابی71985610.30470/phm.2025.2035045.2547FAمحمد مهدیمنتصریدانش آموخته و مدرس سابق دانشگاه تهران0000-0001-8991-5300احدفرامرز قراملکیاستاد دانشگاه تهران0000-0002-9595-6405Journal Article20240709Since Muslim philosophers have brought philosophy to you as a means of self-fulfillment, the examination of "human nature" is doubly important for them. According to the school of perfectionism, human happiness depends on him perfecting his inherent characteristics - or special characteristics. It is necessary for this that first the special elements of human nature - or the characteristics specific to him - are correctly known. Something that is still neglected in contemporary research. This article has given an answer to two questions (1) what the special nature of human being from their point of view is and (2) the difference between their views. The purpose of this theory is to write a better knowledge of anthropology and self-fulfillment of these philosophers. This goal has been evaluated with the method of critical, propositional and comparative analysis. The result is that the philosophers in question have agreed on "intellect" as a special characteristic of humans, and they have serious and deep differences with people regarding the details of this belief.از آنجا که فیلسوفان مسلمان، فلسفه را به مثابه وسیله‌ای برای استکمال نفس به شما آورده‌اند، بررسی «ماهیت انسان» نزد ایشان اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند. بر اساس مکتب کمال‌گرایی، سعادت انسان در گرو آن است که ویژگی‌های ذاتی -یا ویژگی‌های خاص- خود را به کمال برساند. لازم این امر آن است که ابتدا عناصر خاص ماهیت انسان -یا ویژگی‌های مختص به او- به درستی شناخته شوند. امری که در پژوهشهای معاصر همچنان مغفول مانده است. این نوشتار با تمرکز بر کندی، زکریای رازی و فارابی، به دو مسأله (1) چیستی ماهیت و ویژگی خاص انسان از دیدگاه ایشان و (2) تفاوت دیدگاه‌های آنان با یکدیگر را پاسخ داده است. هدف این نوشتار برخورداری از دانش بهتر از انسان‌شناسی و نظریه استکمال نفس این فیلسوفان است. این هدف با روش تحلیل انتقادی، گزاره‌ای و مقایسه‌ای برآورده شده. حاصل، آن که فیلسوفان مورد نظر در مورد «عقل» به عنوان ویژگی خاص انسان اتفاق نظر داشته و در مورد جزئیات این اعتقاد تفاوت‌های جدی و عمیقی با یکدیگر دارند.https://phm.znu.ac.ir/article_719856_1db0e9f012ad16e1bb9912aecf6cddc4.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823Systematic review and qualitative meta-analysis of the studies of the last ten years in the field of epistemology of intuitive perceptionمرور نظامند و فراتحلیل کیفیِ مطالعات ده سالِ اخیرِ حوزه معرفت‌شناسی ادراک شهودی72126710.30470/phm.2025.2044832.2599FAطاهرهکمالی زادهاستادزینبشکریدانشجوی دکتری فلسفه اسلامی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیJournal Article20241108Intuitive knowledge, as an important and controversial issue in Islamic philosophy and as one of the subjects of philosophical research, has always had its supporters and opponents, as during the last ten years, numerous works in this field have been presented to the scientific community; However, in order to discover the emptiness and shortcomings of the works, to discover the possibilities and fields for future researches and studies, as well as to draw a general picture in these works and studies, a systematic review of these researches is necessary. In this regard, the aim of the present research is to present a general picture of the studies conducted in the field of intuitive knowledge in two parts of qualitative and quantitative analysis. The present writing method is also: systematic review and qualitative meta-analysis of articles that have been published in the last ten years and have been indexed in two Internet sites, Normex and the comprehensive portal of humanities. Also, the findings of the present work include: the researches carried out in the field of intuitive knowledge can be classified under five categories : "the ratio of intellect and intuition"; "functions of intuition"; "components of intuitive knowledge"; He classified "intuitive knowledge criteria" and "reliability and trustworthiness of intuition". Results: The review of the articles in this field indicates that most of the researches in this field have a positive aspect and few articles deal with the problem of intuition with a critical approach.معرفت‌شهودی، همچون مساله‌ای مهم و بحث‌برانگیز در فلسفه اسلامی و به عنوان یکی از موضوعات پژوهشهای فلسفی، همواره موافقان و مخالفانی داشته است چنان‌که طی ده سال اخیر، آثار متعددی در این زمینه، به جامعه علمی عرضه‌شده است؛ بااین همه اما جهت کشف خلاء و نقصان آثار، کشف امکان‌ها و زمینه‌هایی برای پژوهش‌ها و مطالعات آتی و نیز ترسیم سیمایی کلی از آنچه تحت عنوان معرفت‌شهودی، در این آثار و مطالعات عرضه شده، مرور نظامند این پژوهش‌ها ضرورت می‌یابد. در این راستا، هدف پژوهش‌ِ حاضر: ارائه تصویری کلی از مطالعات انجام شده در حوزه معرفت‌شهودی در دو بخشِ تحلیل کیفی و کمّی است. روش نوشتار حاضر نیز: مرورنظامند و فراتحلیلِ کیفی مقالاتی است که طی ده سال اخیر انتشار یافته و در دو پایگاه اینترنتی نورمگز و پرتال جامع علوم انسانی، نمایه شده‌اند. همچنین یافته‌های اثر حاضر عبارتند از: پژوهشهای انجام‌شده در حیطه معرفت‌شهودی را با اندکی تسامح می‌توان ذیل پنج مقوله یا مضمونِ کلیِ «نسبتِ عقل و شهود»؛ «کارکردهایِ شهود»؛ «مولفه‌های‌معرفتِ‌شهودی»؛ «معیارهای معرفت‌ِشهودی» و «اعتبار و وثاقتِ شهود»، طبقه‌بندی‌کرد. نتایج: بررسی مقالاتِ این حوزه، حاکی از آن است که اکثر پژوهشهای این حوزه جنبه اثباتی داشته و معدود مقالات با رویکرد انتقادی به مساله شهود پرداخته‌اند. اکثریت قریب به اتفاقِ پژوهشگران، در خصوصِ سازگاری عقل و شهود و تعامل این دو توافق و اجماع داشته اند. شهود قلبی، به مثابه عالی‌ترین مرتبه شهود، مطمح نظر اغلب پژوهشگران واقع شده، حال آنکه مقوله شهود عقلی، چندان مورد التفات و بررسی پژوهشگران واقع نشده است.https://phm.znu.ac.ir/article_721267_7316badf0992188cf1bc15b308d961d3.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823The conflict between the theory of evolution and the Teleological Argumentمعارضه نظریه‌ی تکامل و برهان نظم71817210.30470/phm.2024.2021303.2496FAاحمدرضاکفراشیدانشجوی دکتری فلسفه دین
موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) ، قم، ایران0009-0001-1225-8258مصطفیصالحیحوزه علیمه قم ، استاد حوزه علمیه قزوینیوسفدانشورنیلوگروه کلام و فلسفه دین موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) قم، ایرانJournal Article20240126The teleological argument is the most famous argument that proves the existence of an intelligent and purposeful creator for the world by discarding chance and coincidence.<br><br>Dawkins, believe that this argument is refuted by Darwin's theory. by discarding the possibility of chance and coincidence, it is not possible to prove the existence of a purposeful and intelligent creator. Because there is a third possibility according to which the world can be the result of the gradual evolution of its parts.<br><br>Against this claim, some theologians have tried to respond to Dawkins's claim by presenting a new version of the teleological argument despite accepting the theory of evolution.<br><br>Due to the fact that this issue has been less discussed, this research tries to explain some of the most important Presentations of the Teleological Argument, assuming the acceptance of the theory of evolution.<br><br>Therefore, the fundamenta question is whether by accepting Darwin's theory of evolution, the context for all interpretations of the argument of order is lost; Or still the form or forms of the order argument can be valid with the belief in evolution? What are these forms? After explaining Dawkins's claim, this research deals with the answers that have been given to these problems assuming the acceptance of the theory of evolution. In the end, it is shown that even assuming the acceptance of the theory of evolution, it is possible to present new Presentations of the proof of order. Presentations that do not notice Dawkins' objections.برهان نظم یکی از معروف‌ترین براهین اثبات وجود خدا است. در این برهان با کنار گذاشتن گزینه شانس و تصادف، وجود خالقی با شعور و هدفمند برای جهان اثبات می‌شود. برخی همچون داوکینز معتقدند این برهان توسط نظریه تکامل داروین ابطال شده است. داوکینز بر این باور است که با کنار گذاشتن احتمال شانس و تصادف، نمی‌توان وجود خالقی هدفمند و هوشمند را اثبات کرد. زیرا احتمال سومی وجود دارد که بر اساس آن جهان می‌تواند، حاصل تکامل تدریجی اجزایش باشد. مواضع متفاوتی در برابر این ادعا اتخاذ شده است. برخی از دانشمندان خداباور تلاش نموده‌اند، علی‌رغم پذیرش نظریه تکامل، تقریر جدیدی از برهان نظم ارائه داده، به ادعای داوکینز پاسخ دهند. با توجه به اینکه کمتر به این مساله پرداخته شده است، این پژوهش درصدد است به تبیین برخی از مهم‌ترین تقریرهای برهان نظم، با فرض پذیرش نظریه تکامل، بپردازد. بنابراین، سوال اساسی این است که آیا با پذیرش نظریه تکامل داروین زمینه برای همه تقریرها از برهان نظم منتفی می‌شود؛ یا همچنان صورت یا صورت‌هایی از برهان نظم می‌توانند با اعتقاد به تکامل معتبر باشند؟ این صورت‌ها کدامند؟ این پژوهش پس از تبیین ادعای داوکینز به پاسخ‌هایی که با فرض پذیرش نظریه تکامل به این اشکال داده شده است، می‌پردازد. در پایان نشان داده می‌شود که حتی با فرض پذیرش نظریه تکامل، می‌توان تقریرهای جدیدی از برهان نظم ارائه داد. تقریر‌هایی که اشکال داوکینز متوجه آنها نشود.https://phm.znu.ac.ir/article_718172_a472b9ab8a44f81dcea23572be53f833.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823critical analysis of Mulla Salah Mazandarani's theory on the Tiynat hadiths.بررسی انتقادی نظریه ملاصالح مازندرانی درباره روایات طینت71985510.30470/phm.2025.2037409.2555FAامیرپژوهندهگروه کلام، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایرانحسنیوسفیاندانشیار موسسه امام خمینیJournal Article20240803"Among the hadiths that have led to challenging discussions are those related to Tiynat (human nature). The primary issue with these hadiths is their apparent incompatibility with human free will and divine justice. Islamic scholars have each attempted to resolve these difficulties and have offered various justifications. One of the individuals who endeavored to address this issue and stated that Tiynat narrations do not conflict with free will of human in the world, is Mullā Ṣāliḥ Māzandarānī, the commentator on the valuable book Al-Kafi. He attempted to resolve this issue by stating that human souls were tested before creation and were then granted bodies with either pure or impure Tiynat based on their performance. However, upon examining his view and the explanations he provided under each hadith, several problems become evident in his theory. These include inconsistencies with his philosophical school, internal contradictions within the theory itself, and inconsistencies with hadiths from other chapters. Furthermore, this theory contains ambiguities that require answers."از جمله روایاتی که مباحثی پرچالش را به دنبال دارد، روایات مربوط به طینة است. عمده مشکل این روایات ناسازگاری آنها با اختیار انسان و همچنین عدل الهی می‌باشد، اندیشمندان اسلامی هریک به نوعی اقدام به حل این مشکلات کردند و توجیهاتی برای آنها ذکر کردند. از جمله افرادی که سعی کرده به حل این مسأله بپردازد و بیان کند که روایات طینت با اختیار انسان در دنیا منافات ندارد، ملاصالح مازندرانی شارح کتاب گرانسنگ الکافی می‌باشد. ایشان با بیان این نکته که ارواح انسان‌ها قبل از خلقت مورد آزمایش قرار گرفتند و سپس با توجه به عملکرد آنها بدنی با طینت پاک یا خبیث به آنها عطا شده است، سعی در حل این مسأله کرد. اما با بررسی نظر ایشان و همچنین شرح‌هایی که ذیل هر روایت بیان داشته است، مشکلاتی در نظریه ایشان به چشم می‌خورد، از جمله اینکه نظریه او دارای ناسازگاری با مکتب فلسفی او، ناسازگاری درونی خود نظریه و ناسازگاری با روایات ابواب دیگر است. همچنین این نظریه دارای ابهاماتی است که نیازمند پاسخ هستند.https://phm.znu.ac.ir/article_719855_d9360393e175ffc1960d18a8ca8b801d.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823Comparing the Theory of Self-Revelation of the Soul in Mullā Ṣadrā’s Philosophy with the collective unconscious theory in Jung's psychologyمقایسه نظریه انکشاف نفس در فلسفه ملاصدرا با نظریه ناخودآگاه جمعی در روانشناسی یونگ71985210.30470/phm.2025.2041971.2578FAزهرهسلحشور سفیدسنگیگروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهرانJournal Article20240925In Islamic philosophy, the issue of abstraction and detail, or depth and emergence in knowledge and consciousness, is clearly found in the works of Mulla Sadra, and after him, the commentators of his philosophy have expanded this issue. Mulla Sadra has used these terms in Theory of Self-Revelation of the Soul which is his final reading in the problem of cognition and consciousness. The equivalent of these terms in Jung's psychology can be considered conscious and unconscious or conscious and unconscious. Although Jung's and Mulla Sadra's theories have been proposed in two different fields, these theories can influence each other in some cases. From the points of commonality, we can refer to the concepts used in these theories and how to explain the order of emergence and consciousness in these theories, and among the differences between these two theories, we can consider the material or abstract issue of science, the explanation of the unconscious order in Jung's theory and or the order of batun and ajamal in the theory of Mulla Sadra. These points of difference arise from the foundations of each of these two thinkers,در فلسفه اسلامی طرح مسئله اجمال و تفصیل و یا بطون و ظهور در علم و آگاهی به صراحت در آثار ملاصدرا یافت می‌شود و پس از وی شارحان فلسفه او این مسئله را بسط داده‌اند. ملاصدرا از این اصطلاحات در نظریه انکشاف که قرائت نهایی وی در مسئله شناخت و آگاهی است استفاده کرده است. معادل این اصطلاحات را در روانشناسی یونگ می‌توان خودآگاه و ناخودآگاه و یا هشیار و ناهشیار دانست. هرچند نظریات یونگ و ملاصدرا در دو حوزه متفاوت مطرح شده است اما این نظریات در مواردی می‌توانند بر یکدیگر تأثیرگذار باشند. از نقاط اشتراک می‌توان به مفاهیم به کار رفته در این نظریات و چگونگی تبیین مرتبه ظهور و آگاهی در این نظریات و از جمله موارد اختلاف این دو نظریه می‌توان به مسئله مادی یا مجرد دانستن علم، تبیین مرتبه ناخودآگاه در نظریه یونگ و یا مرتبه بطون و اجمال در نظریه ملاصدرا اشاره کرد. این نقاط افتراق برآمده از مبانی هر یک از این دو اندیشمند است از جمله اینکه یونگ با مبنای علم تجربی در پی تبیین نظریه ناخودآگاه می‌باشد اما ملاصدرا با دید فلسفی و عقلانی نظریه خود را تبیین می‌کند.https://phm.znu.ac.ir/article_719852_68764491561f284d41cf928324ca63bd.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823The role-playing mechanism of intention in human life based on the principles of Transcendental Wisdomسازوکار نقش‌آفرینی نیّت در حیات انسان بر اساس مبانی حکمت متعالیه72315910.30470/phm.2025.2037218.2557FAمحمدنصری نصرآبادیدانشآموختهٔ دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.0009-0002-1837-4214مهدیگنجوردانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.0000-0003-2429-1730Journal Article20240805The current research is based on the ontological explanation of intention and its role in identifying the partial actions of man, and tries to explain the quality of its influence in human life based on the foundations of the philosophical system of Transcendental Wisdom; A system that, by emphasizing the theory of the originality of existence, provided the ground for explaining the applied unity of existence and then the collective and applied unity of the human soul - which is the basis of the deepest level of analysis of the category of intention. In order to answer the research problem, with descriptive-analytical approach, first the effect of intention in action, action in the present and both in essence are expressed. In the following, intention is introduced as the first appearance of human free will, and finally, the discourse of intention is explained as the discourse of passing from the self bound to the absolute self. The result is that paying attention to the intention and focusing on it is actually a voluntary effort to reach the deeper and truer layers of the human soul and to express the layered inner self of the Alavi and Saehmand. In other words, the main effect of intention in human life is to lead him to think about the meaning, end and purpose of things, which is realized through the process in the layers of his transcendental ego, and this process causes him to be actualized and more self-aware.پژوهش حاضر بر اساس تبیین وجودشناسانه از نیّت و نیز تبیین نقش آن در تشخّص اعمال جزئی انسان، درصدد تبیین کیفیت تأثیرش در زندگانی انسان بر اساس مبانی نظام فلسفی حکمت متعالیه است؛ نظامی که با تأکید بر نظریهٔ اَصالت وجود، زمینه را برای تبیین وحدت اطلاقی وجود و سپس وحدت جمعی و اطلاقی نفس انسانی ـ که مبنای عمیق‌ترین سطح تحلیل مقولهٔ نیّت است ـ فراهم آورد. در راستای پاسخ به مسئلهٔ پژوهش، با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، ابتدا تأثیر نیّت در عمل، عمل در حال و هردو در ذات بیان می‌شود. در ادامه، نیّت به عنوان اوّلین ظهور اختیارمندی انسان معرفی می‌گردد و در نهایت، گفتمان نیّت به مثابهٔ گفتمان گذر از من مقیَّد به من مطلق مورد تبیین قرار می‌گیرد. نتیجه آنکه توجّه به نیّت و تمرکز بر آن در واقع تلاشی مختارانه برای دستیابی به لایه‌های عمیق‌تر و حقیقی‌تر نفس انسانی و اظهار باطن لایه‌مند من علوی و سعه‌مند او است. به بیان دیگر، تأثیر عمدهٔ نیّت در حیات انسان، سوق دادن او به نظر در معنا، عاقبت و غایت امور است که این نظر با سیر در لایه‌های نفس اطلاقی او محقق می‌شود و این سیر، موجب فعلیت و خودآگاه‌تر شدن او می‌شود.https://phm.znu.ac.ir/article_723159_78636b450de0c4d6c01fd4fe7d467f0d.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823Examination of Muslim philosophers’ point of view on the copulative existence from the linguistic and ontological perspectiveبررسی دیدگاه فیلسوفان مسلمان به وجود رابط از منظر زبان‌شناختی و هستی‌شناختی72173010.30470/phm.2025.2030105.2530FAحسینعلیرمضانیوزارت علوم، دانشگاه قم0000-0002-2321-5720علیاله بداشتیهیئت علمی گروه فلسفه و کلام دانشگاه قم0000-0002-6918-6646Journal Article20240527In the analysis of predicative singular proposition, Aristotle considers the copula as a word, which the speaker uses it to refer to the “meaning” of the relation between the subject and the predicate. “Copula” and “Copulative existence” have been the concern of Muslim philosophers since the beginning of Islamic philosophy history. Avicenna, Suhrawardi, Averroes and al-Tusi’s point of views to copula are “linguistic”. “Ontological” looking to copula is found in Mirdamad's manuscripts, but MullaSadra has completely established his philosophy in explaintion of creation based on this perspective. This point of view is obviouse in Allameh Tabataba'i's adherence to MullaSadra method and explaination. This descriptive and qualitative research is looking for starting point of ontological concern about copula and analyze of its transition from linguistic to ontological. The result of this study shows that ontological perspective has emerged between the 7th and 10th centuries AH. The root of this emergence, in addition to the literal translation of non-Arabic texts into Arabic, has been the thinker’s paradigm and assumptions. It is necessary to keep the copula and copulative existence analyzes limited to a language game to prevent it from changing it from what it really is, affected by philosophical discussions.ارسطو در تحلیل قضیه تک موضعی حملیه، رابط را لفظی می‌داند که گوینده با آن به «معنا»ی وابستگی بین موضوع و محمول اشاره می‌کند. «رابط» و «وجود رابط» از ابتدای تاریخ فلسفه اسلامی مورد توجه فیلسوفان مسلمان بوده است. دیدگاه‌های ابن سینا، شیخ اشراق، ابن‌رشد و خواجه‌ی طوسی نسبت به وجود رابط، مشابه فارابی، «زبان‌شناسانه» است. نگاه هستی‌شناسانه در آثار میرداماد دیده می‌شود، اما ملاصدرا به طور کامل با این نگاه، فلسفه‌ی خود در تبیین آفرینش را بنا نهاده است. این نظریه در پایبندی علامه طباطبایی به تبیین و روش ملاصدرا نیز مشهود است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی به دنبال یافتن شروع دغدغه‌ی هستی‌شناسانه از وجود رابط و بررسی این تغییر مسیر بوده است. نتیجه‌ی حاصل از این بررسی نشان داده که ظهور نگاه هستی‌شناسانه بین قرن هفت تا ده هجری رخ نموده است. ریشه‌ی این ظهور علاوه بر ترجمه‌ی لفظ به لفظ متون غیر عربی به عربی، الگوهای ذهنی و پیش‌فرض‌های متفکرین بوده است. لازم است پرداختن به رابط و وجود رابط محدود در بازی زبانی و لفظی و ذهنی بودن بماند تا بحث‌های فلسفی، آن را از آن چه هست دگرگون ننماید.https://phm.znu.ac.ir/article_721730_069b1568e7ca10e0f9f5a58ca89f59dd.pdfدانشگاه زنجانتأملات فلسفی2228-5253163820260823A Critical Review of Hegel's Conception of Religion and Its Relationship with Modernityبررسی انتقادی انگاره هگلی از دین و نسبت آن با مدرنیته71985110.30470/phm.2025.2038247.2562FAحسیناسفندیارحکمت و فلسفه، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران0000-0002-1683-593Xعلیفلاح رفیعگروه حکمت و فلسفه، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.0000-0002-1683-593XJournal Article20240813Since the core of Hegel's philosophy is the Absolute Spirit, he explores its manifestations in history through art, religion, and philosophy. The content of philosophy, which expresses the manifestations of the Absolute Spirit, is something that religion presents in an allegorical form. With the evolution of religion and its integration into philosophy, Hegel seeks both a rational justification of authentic religious teachings in the modern world and demonstrates the role of religion in the stages of the Absolute Spirit’s self-awareness. The main issue of this research is the critical examination of how religion becomes rationalized (in accordance with modernity) within Hegel's philosophical system. The key findings of this research, which was conducted using an analytical-critical method, are as follows: Only absolute religion, in harmony with absolute philosophy, shapes self-awareness as a self-conscious spirit. According to Hegel, only Lutheran Christianity, with its doctrines of incarnation and the Trinity, can reconcile the historical particularity of the Spirit with its absoluteness. Hegel's rational interpretation of Christianity leads to the union of religion and modern reason, secularization of religion, a focus on rationality, and the negation of rituals, resulting in a religion fully aligned with and serving modernity. This conception has drawn significant criticisms: Hegel’s lack of awareness of the final revealed religion—Islam—and his unfounded preconceptions about the completeness of Lutheran Christianity, the irrationality of the infinite incarnating in the finite, the weakening of religious institutions, the stripping of religion of its sacredness, and its reduction to a secular entity.از آنجا که محور فلسفه هگل، روح مطلق است، وی تجلیات روح مطلق در بستر تاریخ را در هنر، دین و فلسفه جستجو می‌کند. محتوای فلسفه که بیان تجلیات روح مطلق است، چیزی است که در دین به صورت تمثیلی بیان می‌شود. با تکامل دین و ادغام آن در فلسفه، هگل هم سعی در توجیه عقلانی از آموزه‌های اصیل دینی در جهان مدرن دارد و هم نقش دین در مراحل خودآگاهی روح مطلق را نشان می‌دهد. مسأله اصلی این پژوهش بررسی انتقادی چگونگی عقلانی شدن دین(متناسب با مدرنیته) در نظام فلسفی هگل است. اهمّ یافته‌های این پژوهش که به روش تحلیلی-انتقادی صورت گرفته، بدین قرار است: تنها دین مطلق است که در هماهنگی با فلسفه مطلق، آگاهی از خود را به عنوان روح خودآگاه شکل می‌دهد و به زعم هگل تنها این مسیحیت لوتری است که می‌تواند با آموزه‌ی تجسد و تثلیث، میان تعین یافتگی تاریخی روح با مطلق بودن آن جمع کند. تفسیر عقلانی هگل از مسیحیت، موجب اتحاد دین و عقل مدرن، سکولاریزه شدن دین، تعقل محوری و نفی مناسک از آن شده و عملا دینی کاملا هماهنگ با مدرنیته و درخدمت آن خواهد بود. این تلقی انتقادات مهمی را در پی دارد: عدم اطلاع از آخرین دین وحیانی-اسلام- و پیش‌داوری بی اساس درباره کامل دانستن مسیحیت لوتری، غیر عقلانی بودن اندیشه حلول نامتناهی در متناهی، تضعیف نهاد دین، تهی شدن دین از قدسیت و فروکاسته شدن به امر سکولار. در نهایت نمی‌توان تفسیر مدرنیزه شده هگل از دین را پذیرفت.https://phm.znu.ac.ir/article_719851_d062e6c733b44e0f9235b1b82bd781e6.pdf