حرکت بُرداری جوهر؛ تکمله‌ای بر حرکت جوهری ملاصدرا «نظریۀ حکیم متألّه استاد عابدی شاهرودی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشکده فلسفه / دانشگاه ادیان و مذاهب / قم
چکیده
مسئلۀ«حرکت» از جمله مسائلی است که از همان آغاز و شگل‌گیری فلسفه در ایران و یونان، شکل گرفت و مورد توجه و تاکید فیلسوفان واقع شد و از این رو، رساله‌ها و کتاب‌های بسیاری در این باره نوشته‌اند. یکی از آن مسائل که ذیل این موضوع مورد بررسی قرار گرفته، حرکت در «جوهر اشیا» است که ملاصدرا آن را ابتکار و مطرح کرده است. این مسئله از زمان طرح تا به امروز مورد نقد و اِبرام قرار گرفته و موافقان و مخالفانی را نیز برانگیخته است. او مدعی است حرکت جوهری«حرکتی است که در ذات اشیا رُخ می‌دهد». این مقاله بر آن است ضمن اشاره‌ای به حرکت جوهری، دیدگاه فیلسوف معاصر استاد عابدی شاهرودی را که با عنوان«تکمله‌ای بر نظریّۀ حرکت جوهری» است به اختصار بیان کند. در این نظریه، حرکت، یک حرکت تالیفی است که بر اساس نظریه حرکت بُرداری، نظریه ملاصدرا را که کاستی هایی دارد و در متن مقاله به برخی از آنها اشاره شده است، آن کاستی ها جبران می شود. از این‌رو، نخست حرکت جوهری را بر اساس تعریف ملاصدرا به اختصار بَررسیده و سپس نظریّۀ استاد که با عنوان«حرکت بُرداری» تکمله‌ای بر حرکت جوهری ملاصدرا آمده که در آن زمان یک حادثه غیر قابل برگشت است، برخلاف نظر استاد که زمان یک امر قابل برگشت است، تبیین شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Vector Substatial Motion, A Complement to the Substatial Motion of Mulla Sadra. “Thery of the Theosophist Abedi Shahroudi”

نویسنده English

Mohammad (Jalal AL-Din) Maleki
Assistant Prof. / Faculty of Philosophy / University of Religions and Denominations
چکیده English

The problem of "motion" is one of the issues that arose from the very beginning of philosophy in Iran and Greece, and therefore it became the focus of attention and emphasis of philosophers, and since then until now many treatises and books have been written about it. One of the issues that was studied under this topic is the “substatial motion of of things” that Mulla Sadra initiated and proposed. This issue has been criticized and confired since the time it was raised and brouight up and has provoked both supporters and opponents. He claims that substatial motion is “the motiom that occurs in the essence of things”. This article aims to, while referring to substantial moyion, briefly state the view of the contemporary philosopher Professor Abedi Shahroudi, which is titled “A Complement to the Theory of Substantial Motion”. In this theory, motion is a compositional motion, and on the basis of the vector motion theory,the shortcomings of Mullah Sadra's theory, some of which has been mentioned in the article, will be obviated. Therefore, first, we briefly examine the substantial motion based on Mulla Sadra's definition, and then we explain Shahroudi's theory with the title “Vector Motion: A Complement to Mulla Sadra's substantial motion.” In Mulla Sadra's opinion, time is an irreversible event, contrary to Shahroudi's opinion that time is a reversible thing.

کلیدواژه‌ها English

substantial motion
vector motion
Abedi Shahroudi&‌‌rsquo
Mulla Sadra&‌‌rsquo
s theory
1.  قرآن کریم.
2.  ابن­سینا، حسین ابن عبداللّه. (بی تا) کتاب الشّفا: الطبیعیّات. قم: کتابخانۀ آیت­اللّه مرعشی نجفی.
3.  ابن­سینا،حسین ابن عبداللّه. (1362). کتاب النّجاة. تهران: مکتبة المرتضویه.
4. ابن­عربی، محیی­الدّین. (1366). فصوص الحکم، تحقیق عفیفی. تهران: انتشارات الزّهرا.
5. اوجبی، علی. (1378).  گنجینۀ بهارستان: حکمت2، تهران: مرکز اسناد کتابخانۀ مجلس.
6. سجادی، سیّدجعفر. (1367). حرکت از دیدگاه ملاصدرا. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
7. سهروردی، شهاب­الدّین یحیی. (1393). الحکمة الاشراقیّة، ج2، کتاب حکمة الاشراق، تحقیق و تصحیح: محمّد ملکی(جلال­الدّین). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
8. سهروردی، شهاب­الدّین یحیی. (1394). الحکمة الاشراقیّة، ج 3، کتاب التّلویحات اللّوحیّة، تحقیق و تصحیح: محمّد ملکی(جلال­الدّین). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
9. سهروردی، شهاب­الدّین یحیی. (1396).  الحکمة الاشراقیّة، ج 4، کتاب المقاومات و کتاب اللّمحات فی الحقائق، الطبیعیات. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب. 
10. سهروردی، شهاب­الدّین یحیی. (1398). الحکمة الاشراقیّة، ج ۶، کتاب المشارع و المطارحات: الطبیعیات، تحقیق و تصحیح: محمد ملکی(جلال­الدّین)،. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب. 
11.          شیرازی، صدرالدّین محمّد.(1389ق). الأسفار الأربعة العقلّیة، بیروت: دار احیاء اثرات العربی.
12.          شیرازی، صدرالدّین محمّد. (1420). کتاب العرشیّه. بیروت: مؤسسۀ التاریخ العربی.
13.           طباطبایی (جلوه)، میرزا ابوالحسن. (1385). مجموعه آثار حکیم جلوه، تصحیح و مقدّمه حسن رضازاده، تهران: موسسه انتشارات حکمت.
14.          عابدی شاهرودی، علی. (1367).  گفتاری در حرکت جوهری و خلق جدید. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
15.          عابدی شاهرودی، علی. (1373). حرکت تألیفی جوهر و نظریّۀ نسبیّت، کیهان اندیشه، بهمن و اسفند، شماره 58، صص 14-29.
16.          عابدی شاهرودی، علی. (1380). فضا و زمان در فیزیک و متافیزیک. قم: انتشارات دانشگاه قم.
17.          عابدی شاهرودی، علی. (1388). حرکت تألیفی جوهر و نقد نظریّۀ نسبیت انشتین، مجلۀ نقد و نظر، سال چهاردهم، شمارۀ دوم، صص 128-133.
18.          عابدی شاهرودی، علی. (1393). نفس و بدن و ارتباط هر یک با دیگری. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
19.          عابدی شاهرودی، علی. (1394). نقد قوّۀ شناخت، به کوشش محمّدعلی اردستانی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
20.          فیض کاشانی، ملامحسن. (1362). اُصول المعارف، تعلیق، تصحیح و مقدّمه: سیّدجلال­الدّین آشتیانی. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات.
21.          قیصری، محمّد داوود. (1375). شرح فصوص­الحکم، تحقیق و تصحیح: سیّدجلال­الدّین آشتیانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
22.          مصباح یزدی، محمّدتقی. (1396). شرح جلد اوّل الأسفار الأربعة، جزء پنجم، انتشارات مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی.
23.          مطهری، مرتضی. (1384). مجموعه آثار یازدهم: درس‌های اسفار مبحث حرکت. تهران: انتشارات صدرا.