جنون فلسفه: نظریه‌ی مثل افلاطون و نسبت آن با اندیشه‌های اخلاقی و سیاسی او

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی حسن‌زاده 1
محمد اصغری 2
1 دانشجوی دکتری، فلسفه ، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 استاد گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
10.30470/phm.2023.551569.2198
چکیده
در مقالۀ حاضر می‌کوشیم نسبت بین نظریۀ مثل افلاطون و اندیشه‌های اخلاقی و سیاسی او را بررسی کنیم. نخست گزارشی اجمالی از سیر تکوین نظریۀ مثل در محاورات «منون»، «فایدون» و «جمهوری» ارائه می‌دهیم. سپس می‌کوشیم از مسیری دیگر اندیشۀ سیاسی و اخلاقی افلاطون را پیگیری کنیم و برای این منظور به رسالۀ «آپولوژی» و محاورات «پروتاگوراس»، «گرگیاس» و باز «جمهوری» نگاهی می‌اندازیم. این بررسی ما را به این نتیجه می‌رساند که «تمثیل غار» افلاطون هم اوج نظریۀ مثل اوست و هم اوج اندیشۀ سیاسی و اخلاقی او. بررسی دقیق «تمثیل غار» و مقایسۀ نکات اصلی مطرح‌شده در آن با مسائل اصلی محاورات «پروتاگوراس» و «گرگیاس» خصلت سیاسی‌ـ‌اخلاقیِ نظریۀ مثل افلاطون را آشکار می‌سازد. سقراط، برخلاف سوفسطایی که خود را دربردارندۀ حقیقت می‌پندارد، صرفاً مغاکِ حقیقت را گشوده نگه می‌دارد و شاگرد را وامی‌دارد رو به‌سوی آن گرداند. در محاورۀ «مهمانی»، آلکیبیادس این نوع تربیت سقراطی را «جنون فلسفه» می‌نامد. در پایان سعی می‌کنیم پاسخی محتمل به انتقادهای پوپر و نیچه از افلاطون بدهیم و نشان دهیم که، برخلاف خوانش تثبیت‌شده و جاافتادۀ متعالی از نظریۀ مثل، امکان خوانشی درون‌ماندگار از آن نظریه نیز وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Madness of Philosophy: Plato's Theory of Ideas and its Relationship with his Ethical and Political Thoughts

نویسندگان English

Ali Hassanzade 1
Muhammad Asghari 2
1 PHD Student, Department of Philosophy, Tabriz University, Tabriz, Iran
2 Professor, Department of Philosophy, Tabriz University, Tabriz, Iran
چکیده English

In the present article we try to examine the relationship between Plato's theory of Ideas and his political and ethical thoughts. First, we present an outline of the genesis of theory of Ideas in "Meno", "Phaedo", and "Republic". Then, we go on to examine Plato's political and ethical thoughts in "Apology", "Protagoras", "Gorgias" and again "Republic". The study results in the conclusion that Plato's "cave allegory" is the climax of both his theory of Ideas and his politico-ethical thoughts. A close reading of "cave allegory" and comparing of its main ideas with the crucial problems of "Protagoras" and "Gorgias" reveals the politico-ethical character of theory of Ideas. Contrary to the sophists who think they are the locus of Truth, Socrates only keeps open the abyss of truth and makes the student turn around it. In "The Symposium", Alcibiades calls this "madness of philosophy". At the end, we try to provide a possible answer to Nietzsche's and Popper's reproaches to Plato and show that there may be a possible immanent reading of Plato's theory of Ideas.

کلیدواژه‌ها English

Plato
theory of Ideas
cave allegory
ethics
politics
آریستوفانس. (1395). ابرها. ترجمۀ رضا شیرمرز، تهران: قطره.
افلاطون. (1357). دورۀ آثار افلاطون (7 جلد). ترجمۀ محمدحسن لطفی و رضا کاویانی، تهران: خوارزمی.
پرایس، اِی. دبلیو. (1392). «افلاطون: اخلاق و سیاست»، در س.س.و. تیلور (ویراستار) تاریخ فلسفۀ غرب 1: از آغاز تا افلاطون. ترجمۀ حسن فتحی، تهران: حکمت.
زوپانچیچ، آلنکا. (1396). اخلاقیات امر واقعی: کانت، لاکان. ترجمۀ علی حسن‌زاده، تهران: آگاه.
ژیژک، اسلاوی. (1400). رخداد: سفری فلسفی از دل یک مفهوم. ترجمۀ محسن ملکی و بهزاد صادقیان، تهران: بان.
صدرمجلس، مجید. (1394). «محاورۀ فایدون: معرفت محض و امتناع آن در دنیا». مجله تأملات فلسفی دانشگاه زنجان، سال پنجم، شماره 15، پاییز و زمستان 1394، صفحه 51- 72.
http://phm.znu.ac.ir/article_21009_0cfb76030047310d1be2aa9e6e5a306c.pdf
کانت، ایمانوئل. (1394). نقد عقل محض. ترجمۀ بهروز نظری، ویرایش محمدمهدی اردبیلی، تهران: ققنوس.
کویره، الکساندر. (1389). سیاست از نظر افلاطون. ترجمۀ امیرحسین جهانبگلو، تهران: خوارزمی.
محبوبی آرانی، حمیدرضا. (1400). «کالیکلس در برابر سقراط یا زندگی کنشگرانه سیاست‌مدار و زندگی نگرورزانه فیلسوف» در مجلۀ پژوهش­های فلسفی دانشگاه تبریز، سال 15 شماره 34 بهار 1400، صفحه 345- 362.
https://philosophy.tabrizu.ac.ir/article_10903.html
موسی‌زاده نعلبند، صدیقه و فتحی، حسن. (1393). «موضوع محاورۀ سوفسطائی: سوفسطائی یا فیلسوف؟ بررسی دیدگاه هایدگر در درسگفتار سوفسطائی افلاطون». مجله تأملات فلسفی دانشگاه زنجان، سال چهارم، شماره دوازدهم، بهار و تابستان 1393، صفحه 93- 120.
http://phm.znu.ac.ir/article_19564_2379673dca7b25b2e4eed5ae2362fe5a.pdf
نیچه، فریدریش. (1399). زایش تراژدی. ترجمۀ رضا ولی‌یاری، تهران: مرکز.
هایدگر، مارتین. (1400). آموزۀ حقیقت افلاطون. ترجمۀ طالب جابری، تهران: لگا.
یگر، ورنر. (1393). پایدیا. ترجمۀ محمدحسن لطفی، تهران: خوارزمی.
References
Badiou, Alain (2010) Seminar on Plato, February 17, 2010, available at http://www.entretemps.asso.fr/Badiou/09-10.htm
Hallward, Peter (2003) Badiou: A Subject to Truth, Minneapolis: University of Minnesota Press.
Hegel, G.W.F. (2006) Lectures on the History of Philosophy, vol.3 Oxford: Clarendon Press.
Lacan, Jacques (1993) The Seminar of Jacques Lacan, Book III, The psychoses 1955-1956, London and New York: W.W. Norton & Company.
Lacan, Jacques (2015) The Seminar of Jacques Lacan, Book VIII, Transference 1955-1956, Cambridge: Polity Press.
Plato (2008) The Symposium, trans. M. C. Howatson, Cambridge: Cambridge University Press.
Popper, Karl (1966) The Open Society and Its Enemies, Princeton: Princeton University Press.
Ruda, Frank (2018) "Marx in Cave" in Žižek, Ruda, Hamza, Reading Marx, Medford, MA: Polity.
Žižek, Slavoj (1993) Tarrying with the Negative: Kant, Hegel, and the Critique of Idealogy, Durham: Duke University Press.
Žižek, Slavoj (2006) The Parallax View, Cambridge and London: MIT Press.