بررسی انتقادی بداهت اصل علیت از منظر فلسفه اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه امام صادق
چکیده
اصل علیت، اصلی محوری در متافیزیک است که مورد پذیرش اکثر فلاسفه از یونان تا دوران معاصر بوده است. با این حال، بحث و گفتگو در باب حدود و ثغور این اصل و یا نحوه تبیین یا تثبیت آن همواره محل بحث فیلسوفان بوده است. یکی از مسائل مهم در این رابطه، بداهت و برهان ناپذیری اصل علیت است که در فلسفه اسلامی نیز به اجمال و در لابلای مباحث فیلسوفان مسلمان مطرح شده است. ذکر این نکته لازم است که این بحث به طور جدی با تلقی و نحوه تبیین هر فیلسوفی از این اصل گره خورده است. با این همه، قول به بداهت این اصل و در نتیجه نیازمندی آن به تبیین و تنبیه، و یا عدم بداهت آن و به طور طبیعی احتیاجش به اثبات، مسأله‌ای نبوده‌است که به تفصیل و معنون به عنوانی مستقل مورد بحث و بررسی ایشان قرار گرفته باشد. این مقاله، که به روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد اسنادی سامان یافته، می کوشد با تمرکز بر فلسفۀ اسلامی بداهت و برهان ناپذیری اصل علیت را از دیدگاه فلسفه اسلامی مورد تحلیل و بررسی قرار دهد. نتیجه این بررسی در نهایت نشان خواهد داد که برخلاف تصور مشهور، بداهت و برهان ناپذیری این اصل قابل مناقشه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A critical examination of self-evidence of the principle of causality from the perspective of Islamic philosophy

نویسنده English

Majid Ahsan
عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه امام صادق
چکیده English

The principle of causality is a central principle in metaphysics that has been accepted by most philosophers from Greece to modern times. However, the discussions about the limits of this principle or how to explain or establish it have always been the subject of discussion among philosophers. One of the important issues in this debate is the self-evidence and Being unprovable of the principle of causality, which has been briefly discussed in Islamic philosophy in the context of Muslim philosophers' debates. It is necessary to mention that this discussion is seriously related to the interpretation of this principle by any philosopher. Despite all this, the point of view of the self-evidence of this principle and as a result its need for explanation, or its need for proof, has not been an issue that has been discussed in detail and independently as an independent topic in Islamic philosophy. This article tries to analyze and examine the principle of causality from the perspective of Islamic philosophy by focusing on Islamic philosophy. The result of this study will finally show that contrary to popular opinion, the self-evidence and being unprovable of this principle is debatable.

کلیدواژه‌ها English

Islamic philosophy
Avicenna
self-evidence
the principle of causality
the principle of preponderance without being a preponderant
ابن­سینا، ابوعلی. (1375). الاشارات و التنبیهات. ج3. قم: نشر البلاغة.
ابن­سینا، ابوعلی. (1404). الهیات  الشفا. قم : مرعشی نجفی.
ابن­سینا، ابوعلی. (1404ب). التعلیقات. بیروت: مکتبة الاعلام الاسلامی.
ابن­سینا، ابوعلی. (1404ج). طبیعیات الشفا. ج1. قم: مرعشی نجفی.
ابن­سینا، ابوعلی. (1980). عیون الحکمة. بیروت: دارالقلم.
ابن­کمونه، سعد بن منصور. (1387). شرح التلویحات. ج2. تهران : میراث مکتوب.
تفتازانی، سعدالدین. (1409). شرح المقاصد. جلدهای1و2. قم : الشریف الرضی.
جرجانی، میرسید شریف. (1325). شرح المواقف. ج3 . قم: الشریف الرضی.
جوادی آملی، عبدالله. (1386). رحیق مختوم. ج7. قم : اسراء، چاپ سوم.
حلی، حسن بن یوسف. (1413). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. قم: مؤسسه­النشر الاسلامی.
خوانساری، آقاحسین. (1378).  الحاشیة علی الهیات الشفا. تهران: دبیرخانۀ کنگرۀ خوانساری.
رازی، فخرالدین. (1384).  شرح الاشارات و التنبیهات. ج‏2. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
رازی، فخرالدین. (1411). المباحث المشرقیة. ج1. قم: بیدار.
سبزواری، هادی. (1379). شرح المنظومة. ج‏1. تهران: 1379.
شیرازی، صدرالمتألهین. (1360). الشواهد الربوبیة. مشهد: المرکز الجامعی للنشر، چاپ دوم.
شیرازی، صدرالمتألهین. (1981). الاسفار الاربعة. جلدهای 1، 3 و 6. بیروت: دار احیاء التراث، چاپ سوم.
طباطبایى، محمدحسین. (1364). اصول فلسفه و روش رئالیسم. ج3 . تهران: صدرا.
طباطبایی، محمدحسین. (1386).  نهایة الحکمة. جلدهای1و4. قم: مؤسسۀ امام خمینی.
طوسی، نصیرالدین. (1371). الجوهر النضید. قم: بیدار، چاپ پنجم.
عبودیت، عبدالرسول. (1398). «اصل علیت». معرفت فلسفی. 17(1): 11-26.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1387). شرح نهایة الحکمة. ج2.  قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391). شرح الهیات شفا. ج1. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1398). آموزش فلسفه. ج2. قم: مؤسسۀ امام خمینی، چاپ سوم.
مطهری، مرتضی. (1384). مجموعه آثار. ج6. تهران: صدرا، چاپ هفتم.