تبیین عمل انسانی « بر اساس حکمت صدرایی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
هیات علمی گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادق(ع) - پردیس خواهران
چکیده
عمل فعالیتی است که از مسیر ابعاد درونی انسان همچون قوای شناختی ( خیال و عقل) ، قوای شوقی و اراده گذر کرده و به منصه ظهور خارجی می رسد. مسأله اصلی این پژوهش تبیین این فرآیند و بیان چگونگی و چرایی آن است. از اینرو لازم است برای تبیین عقلانی عمل انسانی، به این دو پرسش پاسخ داده شود: 1.عوامل شکل دهنده عمل و نقش هر کدام در تولید آن چیست؟ 2. رابطه این عوامل و تاثیری که بر یکدیگر دارند چگونه است؟

از نگاه فلسفه صدرایی نوعی ترتیب و تقدم و تأخر تکوینی بین عناصر اساسی عمل وجود دارد. عنصر شناخت بر تمامی عناصر تشکیل دهنده عمل تقدم دارد، پس از آن میل و شوق همچون پیامد و دستاوردی از عملیات شناختی خود را نشان می دهد؛ هرچند در هر لحظه امکان حضور شوق های متعدد که گاها در تضاد و تزاحم با یکدیگر هستند، وجود دارد، اما با ظهور اراده به عنوان شوق شدید و غالب، تعارض ها خاتمه می یابد و عمل تحقق پیدا می کند.یکی از کارکردهای عقل عملی یعنی، تأمل و توجیه عمل، در شدت و غلبه یکی از شوق ها و بروز اراده نقش اساسی دارد. در واقع اراده دستاورد عملیات ذهنی و تأیید توجیهات عقل عملی است. در کل در تحقق یک عمل عناصر اساسی آن به یک هماهنگی و انسجام بر پایه رابطه علّی و معلولی می رسند؛ به گونه ای که هر کدام از عناصر این زنجیره نقش علّی خود را در وقوع عمل اختیاری انسان ایفا می نمایند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Explaining Human Action Based on the Philosophy of Mulla Sadra

نویسنده English

Fateme Soleimani Darrebaghi
Associate Professor, Imam Sadiq University
چکیده English

Action passes through the route of human beings’ inner aspects such as their cognitive powers and their power to desire and will, and then reaches the stage of externalization. The main research question in this study is how to explain this process. It is therefore necessary to answer these two questions. 1. What are the factors in the formation of action, and what part they each play in its production; 2. How do these factors interplay? From the viewpoint of Sadra’s philosophy, there is a kind of order in the generation of the basic elements of action. The element of cognition is prior to all others. Next is desire which asserts itself as an outcome and achievement of the cognitive operation. Although at any moment there is the possibility of the presence of several desires that sometimes conflict with one another, with the emergence of will qua the intense and prevailing enthusiasm, the conflicts come to an end and the action is realized. One of the functions of practical reason i.e. deliberation on and justification of action plays a fundamental part in the intensity and prevailing of one of the desires and manifestation of will. In fact, will is an achievement of the mental operation of practical reason and an affirmation of its justifications. In general, in the realization of action, its basic elements reach a coherence and cohesion grounded in a causal relation, such that each of the elements play their causal role in the human’s volitional action.

کلیدواژه‌ها English

human action
practical reason
volition
desire
will
Mulla Sadra
ابن­سینا، حسین بن عبدالله. (1375). الاشارات و التنبیهات. قم: نشر البلاغه.
----------------------. (1403ق). الاشارات و التنبیهات. تهران: دفتر نشر کتاب.
--------------------- . (1411ق). التعلیقات، به کوشش عبدالرحمن بدوی. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
---------------------. (1391ش). التعلیقات، مقدمه و تصحیح سیدحسین موسویان. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.
--------------------. (1359ش). رسائل. قم: انتشارات بیدار.
--------------------. (1952م). الشفاء، تصحیح ابراهیم مدکور و دیگران. قاهره: بی­نا.
--------------------. (1362ش یا 1404ق). طبیعیات شفا. قم: مکتبه آیت الله المرعشی النجفی.
اخلاقی، مرضیه. (1401ش). «نقش اعیان ثابته بر اختیار انسان از منظر ملاصدرا». تأملات فلسفی. 12(28): 137-160
رضایی، مهران و تبرائی، زهرا. (1391ش). «جایگاه حواس ظاهری و حس مشترک در ادراکات و افعال انسان». بلاغ مبین. (30): 14- 34
رضایی، مهران و هوشنگی، حسین. (1394ش). « فرآیند صدور فعل اختیاری انسان». معارف عقلی. 9( 29): 115-134
سلیمانی دره باغی، فاطمه. (1399ش). «جایگاه عمل در وجود انسان از نگاه ملاصدرا». خردنامه صدرا. 25(4): 93-110
سهروردی، شیخ شهاب الدین. (1380ش). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تصحیح و مقدمه: هانری کربن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
شه گلی، احمد.(1398ش). «مبادی عمل از دیدگاه فارابی و ملاصدرا». آموزه های فلسفه اسلامی. 14( 24): 237-256
صادقی حسن آبادی و مجید، رستم پور، احمد. (1392ش). «تحلیل جایگاه خیال و وهم در گستره ی ادراکات و افعال انسان از منظر صدرالمتألهین». حکمت صدرایی. 1(2): 63-76
 
صدرالمتألهین شیرازی. (1410ق). الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه. بیروت: دارالتراث العربیه
------------------. (1362ش). الشواهد الربوبیه. تهران: مرکز نشر دانشگاهی
-----------------.( 1363ش). مفاتیح الغیب. مقدمه و تصحیح محمد خواجوی.تهران: موسسه تحقیقات فرهنگی
-----------------.( 1354ش). المبدأ و المعاد. تصحیح آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران
-----------------.( 1360ش). اسرارالآیات. مقدمه و تصحیح: محمد خواجوی. تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران
----------------.(1361ش). تفسیر القرآن الکریم. تصحیح محمد خواجوی. قم: انتشارات بیدار
-----------------.( 1381ش).کسر اصنام الجاهلیة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا
-----------------.( 1375ش). مجموعه رسائل فلسفی. تهران: انتشارات حکمت
-----------------. (بی تا). الحاشیة علی الهیات شفا. قم: انتشارات بیدار
-----------------.( 1422ق). شرح الهدایة الاثیری. تصحیح محمد مصطفی فولادکار. بیروت: موسسه التاریخ العربی
-----------------.( 1383ش). شرح اصول کافی. تصحیح محمد خواجوی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی
طوسی، نصیرالدین.( 1403ق). شرح الاشارات و التنبیهات. تهران: دفتر نشر کتاب
میرهادی، سید مهدی.(1397ش). « فلسفه عمل در حکمت متعالیه». حکمت معاصر. 9(1): 29-44
------------- و همکاران. (1392ش).«رابطه خیال و اراده در فلسفه ملاصدرا». تأملات فلسفی. 3(11): 21-39
ورزدار، کرامت و کتابچی، فاطمه سادات. (1401ش). «بررسی کارکردهای عقل عملی در فرآیند صدور عمل در حکمت متعالیه». حکمت معاصر. 13(2)
وفائیان، محمد حسین و فرامرز قراملکی، احد. (1396ش). «تحلیل وجود شناختی فرآیند صدور فعل از منظر ابن سینا و صدرالمتألهین». پژوهش های هستی شناختی. 6(11): 1-24