حقیقت میزان علوم و اعمال از نظر ملاصدرا و مبانی فلسفی آن

Document Type : Original Article

Author
morteza hoseinzadeh
Assistant Professor of Philosophy and Islamic Theology of Zanjan University
10.30470/phm.2024.533331.2023
Abstract
یکی از مهم ترین مسائل مربوط به قیامت مواقف مختلفی است که در آیات و روایات به آن اشاره شده است و متکلمان و فیلسوفان با مبانی خاص خود به دنبال فهم صحیح از آن هستند. در این میان بیشتر متکلمان تبیین مادی گرایانه از موقف میزان ارائه کرده و معتقدند میزان هایی برای سنجش اعمال انسان در قیامت وجود دارد که اعمال انسان به عنوان نور یا ظلمت، یا صحیفه هایی که اعمال در آن نوشته شده اند، توزین می گردند. اما ملاصدرا مطابق مبانی معادشناختی خود، به دو نوع میزان یعنی میزان علم و عمل توجه کرده است و تبیینی متفاوت با نگاه متکلمان ارائه کرده است. از نظر ملاصدرا موقف میزان ابزاری برای سنجش اعمال انسان نیست؛ بلکه با توجه به اینکه هر فعل خیری اثری خاص در نفس انسان ایجاد می کند و موجب تمایل نفس به جهت اعلی و سنگینی نفس می گردد، میزان چیزی بیرون از ذات انسان نخواهد بود. در نتیجه خود نفس به عنوان یک کفه و نفس عالی به عنوان کفه دیگر این میزان است. این پژوهش با استخراج مبانی صدرایی به دنبال تبیین صدرایی از موقف میزان است.

Keywords

Subjects

  • آمدی سیف الدین(1423)، أبکار الأفکار فی أصول الدین، قاهره: دارالکتب.
  • ابن منظور(1414)، لسان العرب. بیروت: دار صادر.
  • اسعدی، علیرضا(1398) ملاصدرا و مسئلة میزان اعمال در قیامت. خردنامه صدرا، شماره 98.
  • ایجی، عضد الدین( 1325ق)، شرح المواقف، : قم: الشریف الرضی‏
  • تفتازانی، سعدالدین(1407)، شرح العقائد النسفیة، قاهره: مکتبة الکلیات الأزهریة.
  • تفتازانى، سعد الدین(1409)، شرح المقاصد. قم، الشریف الرضی‏.
  • حسین زاده، مرتضی و دیگران(1398)، انسجام اصول فلسفی معادشناختی ملاصدرا، خردنامه صدرا، شماره 96.
  • _________(1398)، تأثیر اصول فلسفی معاد شناختی صدرایی در ترمیم نظریه های معاد جسمانی، خردنامه صدرا، شماره 98.
  • حلی(1382)، کشف المراد. قم. مؤسسه امام صادق ع.
  • حمصی رازی، سدید الدین(1412)، المنقذ من التقلید، قم: موسسة النشر الاسلامی.
  • زمخشری، محمود بن عمر(1407)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی.
  • شریف مرتضی(1411)، الذخیرة فی علم الکلام، قم: مؤسسة النشر الإسلامی‏.
  • شیرازی, محمد صدر الدین(1302)، مجموعة الرسائل التسعة. قم: مکتبه المصطفوی‏.
  • —(1360)، اسرار الآیات و انوار البینات. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی‏.
  • —(1420)، مجموعه رسائل فلسفی صدر المتالهین. تهران: حکمت.
  • _________ (1361)، الحکمة العرشیة. تهران: مولی.
  • _________ (1981)، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
  • _________ (1417)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی‏.
  • _________ (1354)، المبدا و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران‏.
  • _________ (1378)، المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  • _________ (1366)، تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار.
  • _________ (1363)، مفاتیح الغیب. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالى، انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
  • طالقانی، محمد نعیم(1411)، منهج الرشاد فی معرفة المعاد، مشهد: آستان قدس رضوی.
  • طوسی، محمد بن حسن(1406)، الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد، بیروت: دار الاضواء.
  • غزالی، ابو حامد(1409)، الاقتصاد فی الاعتقاد، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • _________ (1416)، مجموعة رسائل الإمام الغزالی‏، بیروت، دارالفکر.
  • فیض کاشانی(1425)، أنوار الحکمة، قم، بیدار.
  • _________ (1387)، مجموعه رسائل فیض، تهران، مدرسه عالی شهید مطهری.
  • _________ (1425)، أنوار الحکمة، قم: بیدار.
  • _________ (1360)، کلمات مکنونة من علوم أهل الحکمة و المعرفة، تهران: فراهانی.
  • قاضی عبد الجبار(1971)، المختصر فی أصول الدین، بیرت: دار الهلال.
  • _________ (1422)، شرح الأصول الخمسة، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏.
  • قمی، قاضی سعید(1415)، .شرح توحید الصدوق، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • کراجکی، محمد بن علی(1410)، کنز الفوائد، قم: دار الذخائر.
  • مجلسی، محمد باقر(1404)، بحار الأنوار، بیروت، موسسة الوفاة.
  • منصور بالله، قاسم بن محمد(1421)، الأساس لعقائد الأکیاس، صعده: مکتبة التراث الإسلامی‏.
Philosophical Meditations
Volume 13, Issue 31 - Serial Number 31
December 2024
Pages 287-309