بررسی ارتباط «تمایزات جبری افراد» با «حکمت الهی» در اندیشه ابن‌سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکترای فلسفه و کلام اسلامی، گرایش حکمت متعالیه، دانشگاه اصفهان، اصفهان
2 هیات علمی . دانشگاه اصفهان
چکیده
انسان از بدو تکوّنِ خود، همواره تحت تأثیر عوامل متعددی است که موجبات تمایز او با دیگران را رقم می-زند و شاکله وجودی او را شکل می‌دهد. در نظام فکری ابن‌سینا، «ماده اولیه بدن»، «مزاج بدن»، «زمان حدوث نفس»، «هیئات نفسانی»، «خلقیات» و «معقولات» از مهم‌ترین عوامل تمایز و انفراد محسوب می-شوند که از ابتدای تکوّن حیات فرد در فردیّت او نقش‌آفرینی می‌کنند و او را به‌عنوان یک شخص منحصربه-فرد می‌شناسانند. التفات به سازوکار مجموع عوامل نامبرده، روشن می‌سازد که در مواضعی خود فرد در ایجاد این تمایزات نقشی ندارد و در واقع تمایز میان هر فرد با دیگری از جانب شرایط جبری محقق می‌گردد. در نوشتار حاضر با روش توصیفی- تحلیلی، پس از تبیین مواضع جبری تمایزات افراد، مسئله حکمت الهی و بررسی چراییِ این اختلافات ناخواسته که از پیامدهای مترتب بر اصل تمایزات جبری افراد است، مورد تحلیل واقع می‌شود. مطابق یافته‌های این جستار در اندیشه ابن‌سینا میان تمایزات جبری افراد با مختصات حکمت الهی منافاتی وجود ندارد و نمی‌توان این تمایزات را مصداق ظلم خواند؛ چراکه مشتمل بر حکمت‌های بی-شماری هستند و امکان جبران کمبود استحقاق‌ها در موقعیت‌های دیگر وجود دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Investigating the relationship between "algebraic distinctions of people" and "divine wisdom" in Avicenna's thought

نویسندگان English

Aysooda hashempour 1
forough rahimpour 2
1 Ph.D of Transcendental Philosophy, University of Isfahan
2 اصفهان
چکیده English

From the beginning of his creation, man is always under the influence of several factors that distinguish him from others and shape his existence. In Ibn Sina's intellectual system, "primary matter of the body", "temperament of the body", "time of creation of the soul", "self-organizations", "natures" and "reasons" are considered to be the most important factors of differentiation and individuality, which are At the beginning of a person's life, they play a role in his individuality and recognize him as a unique person. Paying attention to the mechanism of the total of the mentioned factors makes it clear that the individual does not have a role in creating these distinctions, and in fact, the distinction between each person and another is realized by the algebraic conditions. In this article, with the descriptive-analytical method, after explaining the algebraic positions of people's distinctions, the problem of divine wisdom and investigating the reason for these unwanted differences, which is one of the consequences of the principle of algebraic distinctions of people, will be analyzed. According to the findings of this research, in Ibn Sina's thought, there is no contradiction between the arbitrary distinctions of people and the coordinates of divine wisdom, and these distinctions cannot be considered as an example of oppression; Because they contain countless wisdoms and it is possible to compensate for the lack of merits in other situations.

کلیدواژه‌ها English

Avicenna"
will and discretion"
algebraic distinctions"
divine wisdom"
"
divine knowledge"
-         ابن­سینا، حسین بن عبدالله. (1363). المبدأ و المعاد. تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی.
-         _____________. (1364). النجاه من الغرق فی بحر الضلالات. ویرایش محمدتقی دانش­پژوه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
-         _____________. (1375/ الف). الاشارات و التنبیهات. قم: نشرالبلاغه.
-         _____________. (1375/ ب). النفس من کتاب الشفاء. تحقیق حسن حسن­زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
-         _____________. (1376). الالهیات من کتاب الشفا. تحقیق حسن حسن­زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
-         _____________. (1379). التعلیقات. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
-         _____________. (1383). رسالۀ نفس. تصحیح و مقدمه: دکتر موسی عمید. همدان: انجمن آثار و مفاخر دانشگاه بوعلی سینا.
-         _____________. (1385). روان­شناسی شفا. ترجمۀ اکبر داناسرشت، مقدمه: فرید قاسملو. تهران: انتشارات المعی.
-         _____________. (1389). القانون فی الطب. تصحیح عبدالرحمن شرفکندی. تهران، سروش.
-         _____________. (1400ق). عیون الحکمه. قم: بیدار.
-         _____________. (1975م). الطبیعیات من کتاب الشفا. تصحیح ابراهیم مدکور. مصر: الهیئه المصریه العامه للکتاب.
-         _____________. (1985م). کتاب السیاسة. قاهره: دارالعرب.
-         اخوان­الصفا. (1405ق). رسائل. قم: مرکز النشر.
-         افلاطون. (1400). جمهور. ترجمۀ فؤاد رحمانی. تهران: علمی فرهنگی.
-         امینی، ابراهیم. (1384). اسلام و تعلیم و تربیت. قم: بوستان کتاب.
-         طوسی، خواجه نصیرالدین. (1369). اخلاق ناصری. تصحیح و توضیح مجتبی مینوی و علیرضا مرادی. تهران: خوارزمی.
-         _______________. (1379). شرح الاشارات و التنبیهات، ج2. قم: دفتر نشر کتاب.
-         غزالی، ابوحامد. (1364). احیاء­ علوم­الدین. ترجمۀ مؤیدالدین خوارزمی، به کوشش حسین خدیوجم. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
-         فخر رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر. (1384). شرح الاشارات و التنبیهات. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
-         مجلسی، محمدباقر. (1403 ق). بحارالانوار. قم: دار إحیاء التراث العربی.
-         __________. (1404 ق). مرآۀ العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-         محمدرضایی، محمد؛ حسین، رهنمائی. (1391). «پاسخ ابن­سینا به پارادوکس عنایت الهی و وجود شرّ در عالم». کلام اسلامی، دورۀ 21 (83): 79- 61.
-         موسوی، سیدمحمود؛ حاجی­پور، جواد. (1390). «حکمت خداوند از منظر ابن­سینا». پژوهش­های فلسفی- کلامی، سال سیزدهم (2): 62- 49.
-         میرفتاحی و همکارن. (1396). «قضا و قدر و سرنوشت انسان از منظر ابن­سینا و فخر رازی». انسان­پژوهی دینی، سال چهاردهم (38): 230- 215.
-         ولف، پاتریشیا. (1392). مغز و فرایند یادگیری: انطباق روش­های یاددهی- یادگیری و عملکرد مغز انسان. ترجمۀ داود ابوالقاسمی. تهران: نشر مدرسه.