خداناباوری ضعیف و غیرجزمی دیوید هیوم نگاهی نقادانه به تفاسیر خداناباور محض، ندانم‌گرای محض، خداپرست حقیقی، و خداباور ظریف از دیوید هیوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فریده لازمی 1
ذوالفقار همتی آرقون 2
1 پژوهشگر پسادکتری- دانشگاه تبریز
2 گروه فلسفه، موسسه تحقیقاتی علوم انسانی و اسلامی( سه علامه) ،دانشگاه تبریز، ایران
10.30470/phm.2023.1971234.2307
چکیده
در نیمة دوم سدة هجدهم، هیوم با نشر فلسفة غیردینی وجود خدای مسیحیت را نامحتمل دانست، و از سوی هم‌عصران خود نشان خداناباور محض را دریافت کرد. به‌تازگی، و به‌رغم تفسیرهای دو‌ قرن گذشته، هیوم نه به‌عنوان فیلسوفی خداناباور، بلکه به‌عنوان فردی ندانم‌گرا، خداپرست، و خداباور معرفی شده است. مطابق این سه نگرش‌، گویی هیوم، یا ادعاهای خداپرستی افراطی و خداپرستی حداقلی را به تعلیق در آورده است، یا وجود خدا را به‌طور صریح تصدیق کرده است، و یا از تعهدی گنگ نسبت به وجود خرد برینی که منشاء، خالق و فرمان‌روای این جهان است، دفاع کرده است.

مقالة حاضر، ضمن رد چهار قرائت فوق، نشان می‌دهد هیوم یک خداناباور ضعیف و غیرجزمی است. زیرا این فیلسوف، در درجة نخست، با بی‌اساس دانستن ادعاهای خداپرستی افراطی، وجود خدا را، با مجموعة غنی از صفات، نامحتمل خوانده است. با این‌حال، نگرش هیوم نسبت به خداپرستی حداقلی این چنین تند‌‌و‌‌تیز نیست. خداپرستی ‌حداقلی، نه نادرست‌ است، و نه تردید‌آمیز است. به‌زعم او، خداپرستی ‌حداقلی تهی و بی‌فایده است. آن‌چنان تهی، بی‌فایده، و ناکامل، که شایستة مقابله از سوی شکاک نیست. در واقع، هیوم خداپرستی حداقلی را، نه انکار کرده است، نه تعلیق کرده است، و نه تصدیق کرده است. که اگر انکار می‌کرد شایستة دریافت عنوان خداناباور محض می‌بود، اگر تعلیق می‌کرد شایستة دریافت عنوان ندانم‌گرای محض می‌بود، و اگر تصدیق می‌کرد شایستة دریافت عناوین خداپرست حقیقی و خداباور ظریف می‌بود.
کلیدواژه‌ها
خداناباور محض
خداناباور ضعیف و غیرجزمی
ندانم‌گرای محض
خداپرست حقیقی
خداباور ظریف
دیوید هیوم
موضوعات

عنوان مقاله English

David Hume's Weak and Non-Dogmatic Atheism A critical View on Downright Atheist, Downright Agnostic, Genuine Theist and Attenuated Deist Interpretations of David Hume

نویسندگان English

farideh lazemi 1
zolfagar hemmati argoun 2
1 Postdoctoral Researcher, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Tabriz University, Tabriz, Iran
2 3 Allameh Research Institute, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده English

In the second half of the eighteenth century, with the publication of non-religious philosophy, Hume claims that the existence of the Christian God is impossible, therefore his contemporaries viewed him as a downright atheist. Recently, and despite the interpretations of the last two centuries, Hume has not been introduced as an atheist, but as an agnostic, theist and deist. According to these three attitudes, perhaps Hume has either suspended the claims of thick theism and thin theism, or has explicitly endorsed the existence of God, or has defended from unknown commitment regarding the existence of wisdom that is the origin, creator, and ruler of this world.

This paper rejects mentioned four readings and shows that Hume is a weak and non-dogmatic atheist. Because, this philosopher, by demonstrating that the claims of thick theism are groundless, concludes that the existence of God, with a rich set of attributes, is impossible. However, Hume's attitude to thin theism is not so sharp. Thin theism is not wrong and incredible. According to him, thin theism is empty and useless, that it does not deserve to investigate by any skeptic. In fact, Hume neither denied, nor suspended, nor endorsed thin theism; If he would denied it, he would knowned as downright atheist, if he would suspended it, he would knowned as downright agnostic, and if he would endorsed it, he would knowned as genuine theist and attenuated deist.

کلیدواژه‌ها English

Downright Atheist
Weak or Non-Dogmatic Atheist
Downright Agnostic
Genuine Theist
Attenuated Deist
David Hume
لازمی، فریده؛ امید، مسعود؛ صدرمجلس، میرمجید. (1401). «احتمال وجود عالم پس از مرگ و آموزة ثواب و عقاب اَعمال در حیات اُخروی در فلسفة دیوید هیوم»، مجلة پژوهش­های فلسفی، دورة شانزده، شمارة چهل، صفحات 377-360.
2. هیوم، دیوید. (1395). رساله­ای دربارة طبیعت آدمی. ترجمة جلال پیکانی. تهران: انتشارات ققنوس، چاپ اول.
3. هیوم، دیوید. (1397). گفت­­و­شنودهایی دربارة دین طبیعی؛ خوانشی دیگر از دیوید هیوم. ترجمة رسول رسولی­پور و سوده مهتاب­پور. تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول.
3.    Bailey, Alan, and Dan O’Brien. (2014). Hume’s Critique of Religion: “Sick Men’s Dreams”. Dortrecht: Springer.
4.    Beattie, James. (1770). An Essay on the Nature and Immutability of Truth. Edinburgh.  Reprint, New York: Garland.
5.    Gaskin, J.C.A. (1983). “Hume’s Attenuated Deism.” Archiv für Geschichte der Philosophie 65: 160–173.
6.    ــــــــــــ. (1988). Hume’s Philosophy of Religion, 2nd ed. London: Macmillan.
7.    Harris, James. (2015). Hume: An Intellectual Biography. Cambridge: Cambridge University Press.
8.    Hendel, Charles. (1925). Studies in the Philosophy of David Hume. Indianapolis, Ind.: Bobbs-Merrill.
9.    Holden, Thomas. (2010). Spectres of False Divinity: Hume’s Moral Atheism. Oxford: Oxford University Press.
10. Hume. David. .(1938). An Abstract of A Treatise of Human Nature, reprinted in T.
11. ــــــــــــ.  (1967). A Letter from a Gentleman to his friend in Edinburgh, edited by E. C. Mossner and J. V. Price. Edinburgh: Edinburgh University Press.
12. ــــــــــــ. (1978). A Treatise of Human Nature, edited by D. F. Norton and M. J. Norton. Oxford: Oxford University Press.
13. ــــــــــــ. (1985). Essays: Moral, Political, and Literary. edited by E. F. Miller. Indianapolis: Liberty Classics.
14. ــــــــــــ. (1993a). Dialogues Concerning Natural Religion. edited by J. A. C. Gaskin. Oxford: Oxford University Press.
15. ــــــــــــ. (1993b). Natural History of Religion. edited by J. A. C. Gaskin. Oxford: Oxford University Press.
16. ــــــــــــ. (2000). An Enquiry Concerning Human Understanding. edited by T. L. Beauchamp, 3rd rev. edited by P. H. Nidditch, Oxford: Clarendon Press.
17. Israel, Jonathan. (2006). Enlightenment Contested: Philosophy, Modernity, and the Emancipation of Man 1670–1752. Oxford: Oxford University Press.
18. Kemp Smith, Norman. (1947). Introduction to Hume’s Dialogues concerning Natural Religion. 2nd ed. Edinburgh: Thomas Nelson.
19. ــــــــــــ. (2005).  The Philosophy of David Hume, with a new introduction by D. Garrett. Basingstoke, England: Palgrave.
20. Lemmens, Willem. (2012). “Hume’s Atheistic Agenda: Philo’s Confession in Dialogues 12.” International Journal in Philosophy and Theology 73, 3: 281–303.
21. Livingston, Donald. (1998). Philosophical Melancholy and Delirium. Chicago: Chicago University Press.
22. MacIntosh, James. (1837). Dissertation on the Progress of Ethical Philosophy, Chiefly During the Seventeenth and Eighteenth Centuries. 2nd ed. Edinburgh.
23. Mossner, Ernest C. (1980). The Life of David Hume. 2nd ed. Oxford: Oxford University Press.
24. ــــــــــــ. (1965). “ The Enlightenment of David Hume.” In Introduction to Modernity. Edited by R. Mollenauer. Austin: University of Texas Press.
25. Norton, David. (1982). David Hume: Common Sense Moralist, Sceptical Metaphysician. Princeton, N.J.: Princeton University Press.
26. Penelhum, Terence. (2011). “Hume’s Views on Religion: Intellectual and Cultural Influences”. In A Companion to Hume. Edited by E.S. Radcliffe. Chichester: WileyBlackwell: 323–337.
27. Reid, Thomas. (1967). Philosophical Works. Edited by W. Hamilton. Hildesheim: Olms.
28. Russell, Paul. (2021). “Hume's Skepticism and the Problem of Atheism.”  .In Reacsting Hume and Early Modern Philosophy: Selected Essays. New York, NY, USA: Oxford University Press. pp. 303-339.
29. Stephen, Leslie. (1902). History of English Thought in the Eighteenth Century. 2 vols. 3rd ed. London: Harcourt, Brace and World.
30. Stewart, Dugald. (1821). Dissertation: Exhibiting the Progress of Metaphysical, Ethical, and Political Philosophy Since the Revival of Letters in Europe; Second Part. Edinburgh. Reprinted in The Collected Works of Dugald Stewart, vol. 1.
31. Stroud, Barry, (1977). Hume. London: Routledge and Kegan Paul.
32. Williams, Bernard. (1963). “Hume on Religion”. Reprinted in Bernard Williams, The Sense of the Past. Edited by M. Burnyeat. Princeton, N.J.: Princeton University Press: 267–273.
33. Willis, Andre. (2014). Toward a Humean True Religion: Genuine Theism, Moderate Hope and Practical Morality. University Park: The Pennsylvania University Press.
34. Wright, John. (1983). The Sceptical Realism of David Hume. Manchester: Manchester University Press.