افلاطون‌پژوهیِ فریدریش شْلِگِل: بیانِ امرِ نامتناهی در افلاطونِ رُمانتیک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حنیف امین بیدختی
پژوهشگر پسادکتریِ بنیادِ فریتز توسن، دانشگاهِ لودویگ ماکسیمیلیانِ مونیخ
10.30470/phm.2023.544792.2135
چکیده
افلاطون‌پژوهی در اواخرِ قرنِ هژدهم و اوایلِ قرنِ نوزدهم دستخوشِ تغییراتِ بنیادین شد. عمده‌ی این تغییرات در آلمان و با محوریتِ دو افلاطون‌شناسِ رمانتیک، فریدریش شلگل و فریدریش شلایرماخر رخ داد. این انقلابِ نظری البته پیشتر از این دو نفر، و با کسانی چون دیتریش تیدِمان و ویلهلم گُتلیب تِنِمان، آغاز شده بود، ولی با این شلگل و شلایرماخر به اوجِ خود رسید. گرچه افلاطون‌پژوهیِ شلگل نزدِ معاصران‌اش تا اندازه‌ی قابلِ توجّهی زیرِ سایه‌ی کارِ شلایرماخر رفت، نقشِ او در شکل‌گیریِ افلاطونِ رمانتیک و افلاطون‌پژوهیِ مدرن انکارناشدنی است. این نقش با تصحیح و چاپِ مکاتباتِ شلایرماخر توسطِ دیلتای روشن شد. برای شناختنِ سرشتِ افلاطون‌پژوهیِ مدرن و نیز شیوه‌ی نگرشِ رمانتیک‌ها به فلسفه، شناختِ نقشِ شلگل و تأثیرِ اندیشه‌های افلاطون‌پژوهانه‌ی او ضروری است. نوشته‌ی پیشِ رو به افلاطون‌شناسیِ شلگل اختصاص دارد و نخستین گام در این راستا در زبانِ فارسی است. برداشتِ شلگل از افلاطون همراستا با تلقیِ او از فلسفه‌ی آرمانی به طورِ کلی است. در اینجا، با رجوع به مستندات، نخست نقشِ شلگل در جنبشِ افلاطون‌پژوهیِ رمانتیک و راه‌اندازیِ پروژه‌ی ترجمه‌ی همه‌ی نوشته‌های افلاطون به آلمانی بررسی و تشریح می‌شود. سپس به عناصرِ فلسفیِ تفسیرِ رمانتیک از افلاطونِ پرداخته می‌شود. این عناصر عبارتند از: اندیشه‌ی گسترشِ درونیِ فلسفه‌ی افلاطون، نادستگاه‌مند بودنِ فلسفه‌ی افلاطون، و نیز فهم‌ناپذیر یا بیان‌‌ناپذیر بودنِ کلّ یا واقعیت. سپس سه مساهمتِ اساسیِ شلگل در افلاطون پژوهی بررسی می‌شوند، که عبارتند از: برجسته‌کردنِ آیرونی، ارائه‌ی نظریه‌ای برای ترتیب و تعیینِ اصالتِ محاوره‌های افلاطون، و نیز داوری‌اش در موردِ «آموزه‌های نانوشته‌».
کلیدواژه‌ها
افلاطون‌پژوهی
افلاطونِ رمانتیک
امرِ نامتناهی
آیرونی
تاریخ‌بنیادی
آموزه‌های نانوشته

عنوان مقاله English

Friedrich Schlegel’s Plato Scholarship: Expression of the Infinite in Romantic Plato

نویسنده English

Hanif Amin Beidokhti
Fritz-Thyssen Postdoc Fellow, Munich School of Ancient Philosophy, Ludwig Maximilian University of Munich, Munich, Germany
چکیده English

In the late eighteenth and early nineteenth centuries, Plato scholarship underwent fundamental changes. Most of these took place in Germany, centered on the two Romantic Plato scholars, Friedrich Schlegel and Friedrich Schleiermacher. This theoretical revolution had already begun before these two, with the likes of Dietrich Tiedemann and Wilhelm Gottlieb Tennemann, but it culminated with Schlegel and Schleiermacher. Although Schlegel’s Plato scholarship was largely overshadowed by Schleiermacher’s work, his role in shaping romantic Plato and modern Plato is undeniable. This role was revealed by Dithery’s edition of Schleiermacher's correspondence (Aus Schleiermacher’s Leben). To understand the nature of modern Plato, as well as the Romantic view of philosophy, it is necessary to recognize the role of Schlegel and the influence of his Plato scholarship. The following article is devoted to Schlegel’s understanding of Plato, which will be shown to be in line with his view of the ideal of philosophy in general. Relying on the documents, we first examine Schlegel’s role in the Romantic movement of Plato studies and in launching the massive project of translating all Plato's writings into German. The philosophical elements of the Romantic interpretation of Plato are then addressed. These elements are the idea of the inner expansion of Plato’s philosophy, its asystematic nature, and the incomprehensibility or ineffability of the infinite, the reality. Three of Schlegel’s main contributions to Plato studies are then emphasized: the idea of irony, his theory for the order and authenticity of Plato’s dialogues, and his view on the “unwritten doctrines”.

کلیدواژه‌ها English

Plato Scholarship
Romantic Plato
Irony
the infinite
Historism
Unwritten Doctrines
امین بیدختی، حنیف (1402). «افلاطون در آستانۀ دوران مدرن: پدرانِ افلاطون‌پژوهیِ مدرن از فیچینوُ تا ماربورگی‌ها». پژوهش‌های فلسفیِ دانشگاهِ تبریز (43): 553-573. [DOI: https://doi.org/10.22034/jpiut.2022.49067.3066]
شلایرماخر، فریدریش. (1399). دربارۀ دین، سخنانی با تحقیرکنندگانِ فرهیخته‌اش، ترجمه و حواشی محمّد ابراهیم باسِط. تهران: نشرِ نی.
صمدیه، مریم و مجید ملایوسفی. (1400). «تفسیر هایدگر از فرونسیس در کتاب سوفیست افلاطون با نگاهی به کتاب هستی و زمان». تأملات فلسفی  (26): 163-191.
قسامی، حسین و محمّد اصغری. (1394). «تفسیری انتقادی بر دیدگاه هایدگر در باب حقیقت افلاطونی با تکیه بر مفهوم مثال خیر». تأملات فلسفی  (14): 197-167.
کاپلستُن، فردریک. (1367). تاریخ فلسفه، جلدِ هفتم: از فیشته تا نیچه، ترجمۀ داریوش آشوری. تهران: سروش.
ماینِکه، فریدریش. (1400). تاریخ‌بنیادی، ترجمۀ عباس زریاب خویی. تهران: خوارزمی.
Arndt, Andreas. (1996). “Schleiermacher und Platon.” In: Peter M. Steiner (ed.), Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher: Über die Philosophie Platons. Geschichte der Philosophie. Vorlesungen über Sokrates und Platon […]. Die Einleitungen zur Übersetzung des Platon (1804- 1828). Hamburg: Meiner.
Behler, Ernst. (1990). “Irony in the Ancient and the Modern World.” In: Behler, Irony and the Discourse of Modernity. Seattle: UWP, 73-150.
Behler, Ernst. (1992). Fruhromantik. Berlin: De Gruyter.
Behler, Ernst. (1993). German Romantic Literary Theory. Cambridge: CUP.
Dilthey, Wilhelm und Ludwig Jonas (ASL. 1861, ed.), Aus Schleiermacher’s Leben, Bd. 3: Schleiermachers Briefwechsel mit Freunden bis zu seiner Übersiedlung nach Halle, namentlich der mit Friedrich und August Wilhelm Schlegel. Berlin; De Gruyter.
Dilthey, Wilhelm (1970), “Schleiermachers Übersetzung des Platon.” In: Martin Redeker (ed.), Dilthey: Leben Schleiermachers, Bd. 1, 2. Hbd, 2 vols. Berlin: De Gruyter.
Dilthey, Wilhelm. (1966). Leben Schleiermachers, 2. Bd.: Schleiermachers System als Philosophie und Theologie, 1. Hbd: Schleiermachers System als Philosophie. Berlin: De Gruyter.
Frischmann, Bärbel. (2001). “Friedrich Schlegels Platonrezeption und das hermeneutische Paradigma,” Athenäum - Jahrbuch der Friedrich Schlegel-Gesellschaft 11: 71-92.
Frischmann, Bärbel. (2019). “The Philosophical Relevance of Romantic Irony.” In: Elizabeth Millán Brusslan & Judith Norman (eds), Brill’s Companion to German Romantic Philosophy. Leiden: Brill, 173-194.
Gorodeisky, Keren. (2016). “19th Century Romantic Aesthetics.” In: Edward N. Zalta (ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2016 Ed.), URL=.
Götze, Martin (2001): “III. Schlegels Begriff der Ironie.” In: Götze, Ironie und absolute Darstellung, Philosophie und Poetik in der Frühromantik. München: Schöningh, 195-216.
Jaeger, Stephan. (2012). Performative Geschichtsschreibung: Forster, Herder, Schiller, Archenholz und die Brüder Schlegel. Berlin: De Gruyter.
Krämer, Hans. (1988). “Fichte, Schlegel und der Infinitismus in der Platondeutung,” Deutsche Vierteljahrsschrift für Literaturwissenschaft und Geistesgeschichte 62/4: 583-621.
Krämer, Hans. (1994). “Das neue Platonbild,” Zeitschrift für philosophische Forschung 48: 1-20.
Lamm, Julia A. (2005). “The art of interpreting Plato,” in: Jacqueline Mariña (ed.), The Cambridge companion to Schleiermacher. Cambridge: CUP, 91-108.
Millán-Zaibert, Elizabeth. (2007). “Irony and the Necessity of Poetry.” In: Millán-Zaibert, Friedrich Schlegel and the Emergence of Romantic Philosophy. Albany: SUNY Press, 170-174.
Maack, Ute. (2002). “Universlae Überstzbarkeit: Georg Forsters Gesellschaftliche Schriften.” In: Maack, Ironie und Autorschaft, zu Friedrich Schlegels Charakteristiken. München: Schöningh, 21-87.
Meinecke, Friedrich. (1965a). Die Entstehung des Historismus. In: Carl Hirnichs (Hrg.), Friedrich Meinecke Werke III: Die Entstehung des Historismus, 2 Bände. München: R. Oldenburg, Bd. 1.
Meinecke, Friedrich. (1965b). “Zur Entstehungsgeschichte des Historismus und des Schleiermacherschen Individualitätsgedankens.” In: Eberhard Kessel (Hrg.), Friedrich Meinecke Werke IV: Zur Theorie und Philosophie der Geschichte. Stuttgart: Koehler, 341-357.
Richard, Marie-Dominique. (2015). “Plato and the German Romantic Thinkers, Friedrich Schlegel and Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher,” Graduate Faculty Philosophy Journal 36/1: 91-124.
Schlegel, Friedrich. (1795-96). “Über das Studium der Griechischen Poesie [1795-1796].” In: Behler (Hrg.), Kritische Friedrich-Schlegel-Ausgabe [KFSA.], I. Abt./Bd. 1: Studien des Klassischen Altertums. München: Schöningh, 1979, 217-366.
Schlegel, Friedrich. (1800a). “Ankündigung [der Platon-Übersetzung],” Poetisches Journal 1/2 (1800): 493–494 [DOI: https://zs.thulb.uni-jena.de/receive/jportal_jparticle_00145556]; Repr.: Schleiermacher, Kritische Gesamtausgabe, V. Abt./Bd. 3: Briefwechsel 1799-1800, 431-432.
Schlegel, Friedrich. (GWP. 1800b). “[Beilage IV. Grundsätze zum Werk Platons ≈ 1800].” In: Behler (Hrg.), KFSA., II. Abt./Bd. 18,1: Philosophische Lehrjahre: 1796-1806; nebst philosophischen Manuskripten aus den Jahren 1796-1828. München: Schöningh, 1963. [Repr. Schlegel, “Brief 993: Von F. Schlegel, mit einem Zusatz von D. Veit.Jena, Montag, 8. 12. 1800.” In: Schleiermacher, KGA. V/4: Briefwechsel 1800, Nr. 993: 350-359].
Schlegel, Friedrich. (1800c). “Gespräch über die Poesie.” In: Hans Eichner (Hrg.), KFSA., I. Abt./ Bd. 2: Charakteristiken und Kritiken I (1796-1801). München: Schöningh, 1967, 284-362.
Schlegel, Friedrich. (1800-01). Transcendentalphilosophie (1800-1801). Michael Elsässer (Hrg.). Hamburg: Meiner, 1963.
Schlegel, Friedrich. (EPPh. 1801-02). “[Beilage V. Einleitungen zu Parmenides und Phädon ≈ 1801/02].” In: Behler (Hrg.), KFSA., II. Abt./Bd. 18,1: Philosophische Lehrjahre: 1796-1806; nebst philosophischen Manuskripten aus den Jahren 1796-1828. München: Schöningh, 1963, 531-537.
Schlegel, Friedrich. (ChP. 1803-04). “Charakteristik des Plato.” In: Schlegel, Geschichte der europäischen Literatur, in: Behler (Hrg.), KFSA., II. Abt./Bd. 11: Wissenschaft der europäischen Literatur, Vorlesungen, Aufsätze und Fragmente aus der Zeit von 1795–1804. München: Schöningh, 1958, 118-125.
Schlegel, Friedrich. (PhP. 1804-05). “Philosophie des Plato.” In: Schlegel, Die Entwicklung der Philosophie [Köln 1804-1805]. In: Jean-Jacques Anstett (Hrg.), KFSA., II. Abt./Bd. 12: Philosophische Vorlesungen [1800-1807] I. München: Schöningh, 1964, 207-226.
Schlegel, Friedrich. (SPD. 1805-06). “Von der sokratischen und platonischen Dialektik.” In: Schlegel, Propädeutik und Logik, in: Anstett (Hrg.), KFSA., II. Abt./Bd. 13: Philosophische Vorlesungen 1800-1807 II. München: Schöningh, 1964, 203-210.
Schlegel, Friedrich. (1805-06). “Der Synkretismus.” In: Schlegel, Anhnag zur Logik: Kritik der philosophischen Systeme, in: Anstett (Hrg.), KFSA., II. Abt./Bd. 13: Philosophische Vorlesungen 1800-1807 II. München: Schöningh, 1964, 376-384.
Schlegel, Friedrich. (1806-07). “Metaphysique [Aubergenville 1806-1807].” In: Schlegel, Anhnag zur Logik: Kritik der philosophischen Systeme, in: Anstett (Hrg.), KFSA., II. Abt./Bd. 13: Philosophische Vorlesungen 1800-1807 II. München: Schöningh, 1964, 411-413.
Schlegel, Friedrich. (1828-29). “Philosophie der Sprache und des Wortes.” In: Behler (Hrg.), KFSA., I. Abt./Bd. 10: Philosophie des Lebens, in fünfzehn Vorlesungen […], und philosophische Vorlesungen insbesondere über Philosophie der Sprache und des Wortes; […]. München: Schöningh, 1969, 353.
Schlegel, Friedrich. (1963). “Philosophische Fragmente. Erste Epoche. II.” In: Behler (Hrg.), KFSA., II. Abt./Bd. 18,1: Philosophische Lehrjahre: 1796-1806; nebst philosophischen Manuskripten aus den Jahren 1796-1828. München: Schöningh.
Schlegel, Friedrich. (1967a). “Georg Forster. Fragment einer Charakteristik der deutschen Klassiker.” In: KFSA., I. Abt./Bd. 2: Charakteristiken und Kritiken I (1796-1801). München: Schöningh, 78-99.
Schlegel, Friedrich. (1967b). “Athenäum Fragmente.” In: KFSA., I. Abt./Bd. 2: Charakteristiken und Kritiken I. 1796 - 1801. München: Schöningh.
Schlegel, Friedrich. (1967c). “Kritische Fragmente.” In: KFSA., I. Abt./Bd. 2: Charakteristiken und Kritiken I. 1796 - 1801. München: Schöningh, 147-163.
Schlegel, Friedrich. (1979). KFSA. I. Abt./Bd. 1: Studien des klassischen Altertums. Behler (Hrg.). München: Schöningh, 34-44: “Über die Grenzen des Schönen [1794]” & 70-115: “Über Diotima [1795]”.
Schlegel, Friedrich. (1981). “Zur Philologie I.” In: Eichner (Hrg.), KFSA., II. Abt./ Bd. 16: Fragmente zur Poesie und Literatur I. München: Schöningh, 35-41.
Schleiermacher, Friedrich. (1992). Kritische Gesamtausgabe [KGA.], V. Abt.: Briefwechsel und biographische Dokumente, Bd. 3: Briefwechsel 1799-1800 (Briefe 553-849). Hrg. Andreas Arndt und Wolfgang Virmond. Berlin: De Gruyter.
Schleiermacher, Friedrich. (1994). KGA. V./4: Briefwechsel 1800 (Briefe 850-1004). Hrg. Arndt und Virmond. Berlin: De Gruyter.
Schleiermacher, Friedrich. (2005). KGA. V./6: Briefwechsel 1802-1803 (Briefe 1246-1540). Hrg. Arndt und Virmond. Berlin: De Gruyter.
Schleiermacher, Friedrich. (2005). KGA. V./7: Briefwechsel 1803-1804 (Briefe 1541-1830). Hrg. Arndt und Virmond. Berlin: De Gruyter.