مبادی فرآیند صدور فعل در منظومه فکری فارابی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران.
2 استاد دانشگاه تهران
3 دانشیار دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ایران
4 دانشجوی دکتری رشته فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران.
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی مبادی فرآیند صدور فعل از دیدگاه فارابی با روش توصیفی - تحلیلی می‌پردازد. مبادی صدور فعل عبارت از مبادی معرفت، شوق، اراده و جزئیات‌ ادراکی ناظر به صدور فعل بر اساس تقدیرات معین است. مبادی معرفتی، معارف حسی، خیالی و عقلی انسان جهت شناخت و انتخاب غایت هستند. شناخت و انتخاب غایت به‌عنوان اولین مرحله‌ی صدور فعل برعهده‌ی قوه‌ی ناطقه‌ی نظری است؛ اما سایر مراحل به عرصه‌ی ناطقه‌ی عملی متعلق می‌باشند. انتخاب غایت برحسب مرتبه‌ی اختصاصی وجودی – معرفتی هر یک از انسان‌هاست. فرآیند سیر معرفتی شناخت و گزینش غایت از ادراک محسوسات و انتقال آن‌ها به قوه‌ی حس مشترک شروع می‌شود، سپس به واسطه‌ی انتقال صور از حس مشترک به قوه‌ی متخیله برای حفاظت دائمی، محاکات، سازوکارهای تفصیل و ترکیب صور و تصویرسازی از انسان واصل شده به غایت ادامه می‌یابد و در نهایت به واسطه‌ی انتقال متخیلات به مرحله‌ی نطقی جهت استنباطات ادراکی ناظر به عمل ختم می‌گردد. مراحل قولی نیز مبتنی‌بر ادراکات توهمی و معارف سه‌گانه‌ هستند. فارابی با وجود سخن در باب مقدمات مثالی، مشاهدی و تجربی به مسأله‌ی چگونگی فرآیند تبدیل مقدمات کلی به جزئی تصریحی نکرده است؛ اما عقل عملی را به‌عنوان قوه‌ی عهده‌دار ادراک کلیات و استنباط جزئیات معرفی کرده و به مسائل جزئی‌تر حوزه‌ی نظری فرآیند صدور فعل با عنوان فضیلت پرداخته است؛ مانند کسب تجارب گسترده با توجه به زمان، اجتماع و احوالات هر یک که نشان‌دهنده‌ی جنبه‌ی راهبردی مبادی فرآیند صدور فعل جهت حتمیت موفقیت در برنامه‌ریزی‌های خُرد و کلان است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The principles of the action issuing process in Farabi's intellectual system

نویسندگان English

Zeynab Barkhordari 1
Ahad Faramarz Gharamaleki 2
ghasemali kouchnani 3
Seyyedeh mahdiheh poorsaleh amiri 4
1 Associate Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran.
2 Professor of University of Tehran
3 Associate Professor of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran..
4 Doctoral student in the field of Islamic philosophy and theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran.
چکیده English

The present study examines the basics of the action issuing process from Farabi's perspective with a descriptive-analytical method. Basics of issuing action are cognitive basics; desire; velle and perceptual details of processing of issuing action based on certain judgments. Epistemological principles are sensory, imaginary and intellectual knowledge for knowing and choosing the acme. Recognizing and choosing the acme as the first stage of issuing the action is the responsibility of the rational faculty of theoretical; But other steps are related to the rational faculty of practical field. The choice of the acme is according to the specific existential-cognitive level of each human being. The epistemological process of knowing and choosing the end start from the perception of the senses and their transmission to power of the common sense, It continues by the transfer of images from the common sense to the imaginal facuity for permanent protection and imitating and it ends with transferring imaginationes to the stage of rational faculty in order to infer to details of the perceptions related to the action. Assersion stages are also based on illusory perceptions and triple knowledge. Although Farabi spoke about archetypy, observational, and experimental prolegomenas, he did not specify the process of converting universal prolegomenas into singulat ones; But he introduced practical intellect as the faculty responsible for understanding the universals and inferring prolegomenas. And he has dealt with the more detailed issues of the theoretical field of the process of issuing the action as virtus.

کلیدواژه‌ها English

acme
desire
velle
rational faculty of theoretical
virtus
بوملحم، علی. (1995)م. مقدمه و شرح وتعلیق آرا اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها. بیروت: مکتبة الهلال.
شکیبا منش، مریم؛ عاطفی، مریم. (1394). جایگاه وجودشناختی و معرفت‌شناختی حس مشترک در نفس‌شناسی فارابی، فصلنامه اندیشه دینی، بهار، دوره 15،  شماره 1،  شماره پیاپی (24): 78-65.
شه‌گلی، احمد. (1398). مبادی عمل از دیدگاه فارابی و ملاصدرا، نشریه آموزه‌های فلسفه اسلامی، بهار و تابستان، (24): 256-237.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1413)ق. الاعمال‌الفلسفیة. مقدمه و تحقیق و تعلیق از دکتر جعفر آل یاسین، . بیروت: دارالمناهل، چاپ اول.
 فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1996الف)م. احصاءالعلوم. مقدمه و شرح از دکتر علی ملحم، . بیروت: مکتبة الهلال، چاپ اول.
 فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1404)ق. الالفاظ المستعملة فی‌المنطق. تحقیق و مقدمه و تعلیق: محسن مهدی، . تهران: نشر الزهراء، چاپ دوم.
 فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1995)م. آرا اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها. مقدمه و شرح وتعلیق از دکتر علی بوملحم.، بیروت: مکتبة الهلال.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان، (1996ب)م. السیاسة المدنیة. مقدمه و شرح از دکتر علی بوملحم. بیروت: مکتبة الهلال، چاپ اول.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1907الف)م. عیون المسائل فی کتاب المجموع. به یاری احمد ناجی الجمالی و محمد امین الخائجی. مصر: نشر السعادة بجوار محافظة مصر-لصاحبها محمد اسماعیل، چاپ اول.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1405الف)ق. فصوص الحکم. تحقیق شیخ محمد حسن آل یاسین. قم: نشر بیدار، چاپ دوم.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1405ب)ق. فصول منتزعة. تحقیق و تصحیح و تعلیق از دکتر فوزی نجار. تهران: مکتبة الزهرا(س)، چاپ دوم.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1961)م. فلسفه ارسطوطالیس و اجزاء فلسفته و مراتب أجزائها.  تحقیق و تعلیق از دکتر محسن مهدی. بیروت: نشر دار مجله شعر.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1986)م. کتاب‌الحروف. مقدمه و تحقیق و تعلیق از محسن مهدی. بیروت: دارالمشرق.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (بی‌تا). کتاب‌السیاسة. بی‌جا: نشر توسط لویس شیخوالیسوعی، بر اساس نسخ شرقی و واتیکانی.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1907ب)م. مقاله فی معانی العقل فی‌کتاب المجموع. مصر: نشر سعادت، چاپ اول.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1344)ق. رساله فی مسایل متفرقه. حیدرآباد دکن: دائرةالمعارف النظامیه الکائنة، چاپ اول.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1991)م. کتاب الملة و نصوص اخری.  مقدمه و تحقیق و تعلیق از محسن مهدی. بیروت: دارالمشرق، چاپ سوم.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1967)م. موسیقی الکبیر. تحقیق و شرح غطاس عبدالملک خشبه، مراجعه و تصدیر محمود احمدالحضنی. قاهره: دارالکاتب العربی للطباعه.
فارابی، ابی‌نصر محمدبن محمدبن طرخان. (1408)م. المنطقیات. تحقیق و مقدمه از محمدتقی دانش­پژوه. قم: مکتبة آیة الله المرعشی، چاپ اول،  1408الف.
فرامرز قراملکی؛ احمد، ناسخیان، علی اکبر. (1395).  قدرت انگاره. قم: نشر مجنون. ص 65-47 و ص 81-79