ترسیم و بررسی الگوی ناسازگارگرایی وجوب علّی و مسئولیت اخلاقی

Document Type : Original Article

Authors
Ebrahem alipour 1
javad danesh 2
1 Head of the research Center for Islamic philosophy and Theology
2 عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
10.30470/phm.2019.100356.1545
Abstract
نسبت میان وجوب علّی و مسئولیت اخلاقی از درازدامنه‌ترین مباحث دهه‌های اخیر در میان فیلسوفان اخلاق غرب بوده است. مقاله پیش‌رو می‌کوشد تا در گام نخست نقشه جامعی از الگوهای مختلف این متفکران را در پاسخ به مسئله اخیر ارائه و سپس تقریرهای ناسازگارگروانه از آن را تبیین و بررسی نماید. آنچنان که خواهیم دید دیدگاه مختار تعین گرایان سخت و راه‌حل مورد نظر اختیارگرایان به سبب اشکالات و کاستی-هایی چون تنزل عامل‌های اخلاقی، تخریب مفهوم
مسئولیت اخلاقی و یا میان تهی نمودن مفهوم کنترل در عامل اخلاقی چندان کارامد نب بعد از بررسی می توان اذعان کرد، هنوز هم رهیافت فیلسوفان مسلمان از قوت بیشتری برخوردار است. اندیشمندان مسلمان اگرچه چندان اقبالی به بحث مستقل و مستوفایی از مسئولیت اخلاقی نداشته‌اند، اما در کنار طرح مباحث پراکنده‌ای در خصوص منشاء و قلمرو مسئولیت انسان، به موضوع اختیار عامل اخلاقی در کشاکش با دو محظور علم و ارادة پیشین الهی و نیز ضرورت سابق علّی توجه جدّی داشته و اصولاً کوشیده‌اند تا تقریری سازگارگرایانه و منسجم در این باب ارائه کنند. وده‌اند.
Keywords
مسئولیت اخلاقی
وجوب علّی
ناسازگارگرایی
اختیارگرایی

  1. 1.     ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1379). النجاه، تهران: دانشگاه تهران، ج 2.

    2.     ادواردز، پل و بورچرت، دونالد ام. ،(1392). دانشنامه فلسفه اخلاق، مقدمه، ترجمه و تدوین انشا الله رحمتی، تهران: سوفیا.

    3.     انصاری، مرتضی، (بی­تا). فرائد الأصول، قم: مجمع الفکر الإسلامی، ج 1.

    4.     خراسانی، محمدکاظم بن حسین، (1413ق). کفایه الاصول، تحقیق شیخ سامی الخفاجی، تحشیه ابوالحسن مشکینی، قم: انتشارات لقمان، ج 3.

    5.     دانش، جواد، (1396). «ارزیابی برهان پیامد ون اینوگن در برابر مسؤولیت اخلاقی»، جاویدان خرد،14(1): 66-43.

    6.     فرانکنا، ویلیام کی. ، (1383). فلسفه اخلاق، ترجمه هادی صادقی، قم: کتاب طه.

    7.     کانت، امانوئل،(1370). تمهیدات، ترجمه غلامعلی حداد عادل، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

    8.     کانت، امانوئل، (1394). نقد عقل محض، ترجمه بهروز نظری، تهران: ققنوس.

    9.     ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، (1981م).الحکمه المتعالیه فی الأسفار العقلیه الأربعه، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ج 7.

    10.  ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، (1381). المبدأ و المعاد، تصحیح محمد ذبیحی و جعفر شاه­نظری، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ج 1.

     

    11.  Alfred J., Ayer,(1954). ‘‘Freedom and Necessity,’’ In A. Ayer, Philosophical Essays, London: Macmillan.

    12.  Clarke, Randolph,(2003). Libertarian Accouns of Free Will, New York, Oxford University Press.

    13.  Fischer, John Martin, and Ravizza, Mark, (1998). Responsibility and Control: A Theory of Moral Responsibility, New York: Cambridge University Press.

    14.  Haji, Ishtiyaque , (1998). Moral Appraisability, New York: Oxford University Press.

    15.  Hobart, R. E., (1934). ‘‘Free Will as Involving Determinism and as Inconceivable without It.’’ Mind 43: 1–27;

    16.  Kane, Robert, (1989). ‘‘Two Kinds of Incompatibilism,’’ Philosophy and Phenomenological Research 50: 219–54.

    17.  Kane, Robert,(2005).A Contemporary Introduction to Free Will, New York: Oxford University Press.

    18.  Kane, Robert , (2007). Libertarianism,in John Martin Fischer, Robert Kane, Derk Pereboom, and Manuel Vargas, ‘‘Four Views on Free Will’’, Oxford: Blackwell Publishers.

    19.   Levy, Neil, and McKenna, Michael, (2009).Recent Work on Free Will and Moral Responsibility, Philosophy Compass 4/1.

    20.  Libet B., Gleason, C. A. , (1983).Wright E. W., and Pearl D. K., “Time of conscious intention to act in relation to onset of cerebral activity (readiness-potential): The unconscious initiation of a freely voluntary act,” Brain 106.

    21.  Locke, John, (1959). An Essay Concerning Human Understanding, ed. A. C. Fraser, New York: Dover.

    22.  Mele, Alfred, (1996). ‘‘Soft Libertarianism and Frankfurt-style Scenarios’’, Philosophical Topics 24: 123–41.

    23.  O’Connor, T. , (2000). Persons and Causes, New York: Oxford University Press.

    24.  Pereboom Derk. (2005). "Defending Hard Incompatibilism", Midwest Studies in Philosophy XXIX:228-247.

    25.  Reid, Thomas, (1969).Essays on the Active Powers of the Human Mind,Cambridge, Mass.: MIT Press.

    1. Smilansky, Saul, (2001). ‘‘Free Will: from nature to illusion’’, Proceedings of The Aristotelian Society, 101.

    27.  Spinoza, Baruchو. (1985). Ethics, in The Collected Works of Spinoza, edit. and trans. Edwin Curley,Princeton: Princeton University Press.

    28.   Priestley, Joseph, (1965). Priestley’s Writings on Philosophy, Science, and Politics, edit. John Passmore, New York: Collier.

    29.  Strawson, Galen,(2010). Freedom and Belief, Oxford: Oxford University Press.

    30.  Strawson, P. F., (1962). “Freedom and Resentment,” Proceedings of the British Academy, 48.

    31.  Van Inwagen, Peter, (1975). "The Incompatibility of Free Will and Determinism", Philosophical Studies, 27: 185 – 199.

    32.  Wolf, Susan, (1988). "Sanity and the Metaphysics of Responsibility", in ed. Ferdinand Schoeman, Responsibility, Character, and the Emotions: New Essays in Moral Psychology, Cambridge: Cambridge University Press.

    1. Zimmerman, Michael J., (2001). “Responsibility”, in eds. Lawrence C. Becker and Charlotte B. Becker Encyclopedia of Ethics, vol.3, 2nd edition, New York and London: Routledge.