بررسی انتقادی توجیه معرفتی ابن سینا بر اتحاد عاقل و معقول با تکیه بر قرائت فیاض لاهیجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فلسفه دانشگاه جهرم. ایران
چکیده
گزاره عاقل و صورت معقول متحدند گزاره‌ای است که دلایلی برهانی آن را موجّه می‌کنند یکی از دانشورانی که به توجیه این گزاره توجه کرده، شیخ الرئیس ـ ابن سینا ـ است. بررسی این گزاره یکی از مهم‌ترین مبانی علم شناسی سینوی است. ابن سینا در کتاب مبدأ و معاد موافق دلایل توجیه کننده این گزاره و در کتابهای دیگر خود مخالف سرسخت آن است. لاهیجی که خود حکیمی محقق است در مسأله نظر کرده و پس از توصیف دیدگاه ابن سینا، توجیه گزاره‌ای شیخ الرئیس را در کتاب مبدأ و معاد نقد کرده است. این جستار دیدگاه لاهیجی و نقد وی بر ابن سینا را به جهت اهمیت بررسی سلف در پرتو خلف حائز اهمیت می داند و آن را گزارش کرده است. لاهیجی در بررسی خود نشان داده است که موضع حقیقی ابن سینا در اتحاد عاقل و معقول، مخالفت است و موافقت وی با دلیل مطرح شده در کتاب مبدأ و معاد یک موافقت ظاهری است. نحوه استدلال ابن سینا و لاهیجی بر این قاعده نشان دهنده تصویر این دو حکیم از مفهوم اتحاد نیز می باشد. بر اساس تصویری که از چگونگی استدلال این دو حاصل می شود، این دو حکیم به دنبال اتحاد دو مفهوم و نه دو وجود بوده‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Critical Study of Avicenna’s Justification for the Intellect-and-intelligible Union highlighting Fayyad Ghahigi’s Account

نویسنده English

seyed Reza Moazzen
Assistant Professor of Jahrom University Philosophy Department. Iran
چکیده English

There are some discursive arguments that justify the proposition that the intellect and the intelligible are one unified thing. One scholar who has paid attention to this proposition is Avicenna. The examination of this proposition is one of the key principles of Avicenna’s epistemology. In his al-Mabda’ wa al-Ma’ad, Avicenna agrees with the justifying arguments for the proposition, but in his other works he seriously disagrees with it. As a prominent researcher, Lahigi deeply looked into the issue and after the description of Avicenna’s view, he criticized Avicenna’s propositional justification in al-Mabda’ wa al-Ma’ad.

Viewing the importance of the earlier study in the light of the later study, the author has reported Lahigi’s view and criticism of Avicenna. In the course of his study, Lahigi has demonstrated that Avicenna’s true view on the intellect-and-intelligible union is to disagree with it and his agreement in al-Mabda’ wa al-Ma’ad along with his suggested arguments is only on the face of it. The approaches of the two philosophers to the issue reveal how they have conceived the concept of union. Accordingly, they have sought for the union of two concepts, rather than two modes of existence.

کلیدواژه‌ها English

Avicenna
Fayyaz Lahigi
union
the intellect-and-intelligible union
epistemological justification
1.   ابن­سینا، حسین بن عبدالله. (1405). الشفاء (الطبیعیات). مصحح: ابراهیم مدکور، تحقیق: سعید زاید. قم: کتابخانۀ عمومی حضرت آیت­الله مرعشی نجفی.
2.   ابن­سینا، حسین بن عبدالله. (1363). المبدأ و المعاد. مصحح: عبدالله نورانی. تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه تهران دانشگاه مک­گیل.
3.   ابن­سینا، حسین بن عبدالله. (1381). الإشارات و التنبیهات. محقق: مجتبی زارعی. قم: بوستان کتاب قم (مرکز النشر التابع لمکتب الإعلام الإسلامی).
4.   درایتی، مجتبی. (1391).  دیویدسون و اصل چریتی به مثابه شرط امکان تفسیر. فلسفه. دورۀ 40، شمارۀ 1، دانشگاه تهران، 128-148.
5.   زنوزی، عبدالله بن بیرمقلی. (1381). لمعات الهیه. مصحح: جلال­الدین آشتیانی. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.
6.   سبزواری، هادی بن مهدی. (1369). شرح­المنظومه (تعلیقات حسن­زاده). حسن حسن­زاده آملی. تهران: نشر ناب.
7.   سهروردی، یحیی بن حبش. (1372). مجموعه مصنفات. مصحح: هانری کربن، نجفقلی حبیبی، حسین نصر. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
8.   شمس، منصور. (1397). آشنایی با معرفت­شناسی. تهران: هرمس (ویراست سوم).
9.   شهرزوری، محمد بن محمود. (1383). الشجرة الإلهیة. مصحح: نجفقلی حبیبی. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.
10.                  صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1375). مجموع رسائل فلسفی صدرالتألهین. مصحح: حامد ناجی اصفهانی. تهران: انتشارات حکمت.
11.                  صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1391). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. تصحیح، تحقیق و مقدمۀ دکتر سیدمصطفی محقق داماد. تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، چاپ دوم.
12.                 فخر رازی، محمد بن عمر. (بی­تا). المباحث المشرقیه. قم: انتشارات بیدار.
13.                 لاهیجی، عبدالرزاق بن علی. (1425ق). شوارق الإلهام فی شرح تجرید الکلام. محقق: اکبر اسدعلی­زاده، ج4. قم: مؤسسه الإمام الصادق علیه­السلام.
14.                 طباطبایی، محمدحسین. (1416ق). نهایة الحکمه. قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
15.                 طوسی، نصیر­الدین. (1386). شرح الإشارات و التنبیهات. محقق: حسن حسن­زاده آملی. قم: بوستان کتاب.