تأمّلی تطبیقی در حکمتِ نوریِ سهروردی و فرشته‌شناسیِ دیونوسیوسِ مجعول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محسن ساربان‌نژاد 1
زهرا رضایتی 2
1 دانشجوی دورۀ دکتری رشتۀ پژوهش هنر، دانشکدۀ هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
2 دانشجوی دورۀ دکتری رشتۀ پژوهش هنر، پردیس کیش، دانشگاه تهران
10.30470/phm.2024.2017353.2477
چکیده
نظامی مبتنی بر سلسله‌مراتب که راویِ قهر و غلبه از سویِ ذواتِ عالی و فقر و شوق از جانب ذواتِ دانی است، بر بنیاد رویکردی تطبیقی می‌تواند به مثابه فصل مشترک دیدگاه‌های شیخ شهاب‌الدین سهروردی در بخش دوم حکمه‌الأشراق، و دیونوسیوس مجعول در رسالۀ سلسله‌مراتب آسمانی لحاظ شود. شیخ اشراق که تمام جواهرِ عالمِ امکان اعم از مجرّد و مادّی را داخل در دو مقولۀ نور و ظلمت می‌داند، با تکیه بر حکمتِ نوریِ فهلویون، طرحِ نظامِ تشکیکی میان انوار را بنیان نهاد. دیونوسیوس نیز با هدف تشریحِ کیفیّتِ ابلاغِ وحیِ الهی از عالی‌ترینِ مرجعِ صدورِ آن تا عوالم انسانی، سلسله مراتبِ فرشتگانی که به جوهرِ معقول و نوریِ آن‌ها نیز التفات دارد را تشریح کرده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهند سهروردی در پایه‌ریزیِ حکمتِ نوریِ خود، نگاهی کاملاً حِکمی - فلسفی به مقولۀ نور دارد، لیکن هدفی که دیونوسیوس دنبال می‌کند، بیانِ نصوصِ کتاب مقدّس در قالبی کاملاً نوافلاطونی با توجّهی ویژه به تفکّراتِ نوالاطونیانِ متأخّر همچون یامبلیخوس و پروکلوس است. با این وجود، بحث تشکیک و وجود نظامی مبتنی بر سلسله مراتب، وجه اشتراک هر دو دیدگاه است. این پژوهش که داده‌های آن با اتکاء به منابع مکتوب گردآوری شده‌ و با استفاده از روش اسنادی (کتابخانه‌ای) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند، ابتدا جایگاهِ نور در قرآن و عهد جدید را مورد مطالعه قرار داده و سپس به مقایسۀ نظامِ تشکیکیِ انوار و فرشتگان در اندیشۀ سهروردی و دیونوسیوس مجعول می‌پردازد.
کلیدواژه‌ها
سهروردی
دیونوسیوس مجعول
تشکیک
نور
فرشته‌شناسی
فلسفۀ نوافلاطونی
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Reflection in the Suhrawardi’s Illumination and the Angelology of Pseudo-Dionysius the Areopagite

نویسندگان English

Mohsen Sarebannejad 1
Zahra Rezayati 2
1 PhD Candidate, Advanced Art Studies, College of Fine Arts, University of Tehran
2 PhD Candidate, Advanced Art Studies, Kish Campus, University of Tehran
چکیده English

A system based on hierarchies, which is the narrator of omnipotence the higher beings and poverty on the part of the low beings, based on a comparative approach, can be considered as the common thread of the views of Suhrawardī in the second part of his Ḥikmat al-ishrāq and Pseudo-Dionysius the Areopagite in De Coelesti Hierarchia. Suhrawardī, who considers all the substances of the world of possibility, both incorporeal and material, to be inside the two categories of light and darkness, relying on the illumination wisdom of Fahlvion, founded the system of hierarchy between lights. With the aim of explaining the quality of the transmission of divine revelation from the highest source of its issuance to the human worlds, Dionysius has also described the hierarchy of angels referring to their intellectual and illuminated essence. The results show that in establishing his Wisdom of Illumination, Suhrawardī has a completely philosophical view to the category of light, but the goal that Dionysius pursues is to interpret the Holy Bible in a completely Neoplatonic format with special attention to the thoughts of the late Neoplatonists such as Iamblichus and Proclus. Nevertheless, the discussion of hierarchy is common to both views. This research, the data of which was collected by relying on written sources and analyzed using the documentary (library) method, firstly studies the place of light in the Holy Quran and the New Testament, and then compares the hierarchical order of lights and angels in the thought of Suhrawardī and Pseudo-Dionysius the Areopagite.

کلیدواژه‌ها English

Suhrawardī
Pseudo-Dionysius the Areopagite
Light
Hierarchy
Angelology
Neoplatonic Philosophy
-          قرآن کریم.
-          عهد جدید. بر اساس کتاب مقدس اورشلیم. (1402). ترجمۀ پیروز سیّار. تهران: نی.
-          عهد عتیق. بر اساس کتاب مقدس اورشلیم؛ کتاب‌های شریعت یا تورات. (1394). ترجمۀ پیروز سیّار. تهران: نی.
-          ابن‌سینا. (1400). الاشارات و التنبیهات. تحقیق و تنظیم مجتبی زارعی. قم: بوستان کتاب.
-          اخوان‌الصّفا. (1412). الرسائل (4 جلدی). جلد 1. بیروت: دار الاسلامیه.
-          بدوی. عبدالرحمن. (1418ق). افلاطون فی الاسلام. بیروت: دار الأندلس.
-          ___________. (1413ق). افلوطین عند العرب. قم: بیدار.
-          ___________. (1977). الافلاطونیه المحدثه عند العرب. کویت: وکاله المطبوعات.
-          سهرودی. (1372). مجموعۀ مصنفات شیخ اشراق (4 جلدی). به اهتمام هانری کربن. سیدحسین نصر. نجفقلی حبیبی. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی. مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).
-          شهاب‌الدین یحیی سهروردی. (1402). حکمه‌الاشراق. ترجمۀ مسعود انصاری. تهران: مولی.
-          شهرزوری. شمس‌الدین محمد. (1402). شرح حکمه‌الاشراق. ترجمۀ مسعود انصاری. تهران: مولی
-          شیرازی. قطب‌الدین محمود. (1402). شرح حکمه‌الاشراق. ترجمۀ مسعود انصاری. تهران: مولی
-          قاضی سعید قمی. محمد سعید بن محمد مفید. (1415ق). شرح توحید الصدوق (3 جلدی). جلد 1. به اهتمام نجفقلی حبیبی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
-          کربن. هانری (1390). اسلام در سرزمین ایران؛ چشم‌اندازهای معنوی و فلسفی (4 جلدی). جلد 2: سهروردی و افلاطونیان ایران. ترجمۀ رضا کوهکن. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران
-          کمالی‌زاده. طاهره. (1392). مبانی حِکمی هنر و زیبایی از دیدگاه شهاب‌الدین سهروردی. تهران: فرهنگستان هنر.
-          کمالی‌زاده. طاهره و اصغری. فاطمه. (1396). عقل فعال و طباع تام در حکمت اشراق و اندیشۀ شیعی. فصلنامۀ پژوهش‌های فلسفی. دورۀ 11. شمارۀ 20. صص 229 – 211.
-          عفیفی. ابواعلاء. (1393). مقدمۀ مشکاه‌الأنوار. ترجمۀ سید ناصر طباطبایی. تهران: مولی.
-          غزّالی. ابوحامد محمد. (1393). مشکاه‌الأنوار. ترجمۀ سید ناصر طباطبایی. تهران: مولی.
-          مسعودی. علی بن حسین. (1433ق). التنبیه و الإشراف. قاهره: دار الصاوی.
-          موحد. صمد. (1384). نگاهی به سرچشمه‌های حکمت اشراق و مفهوم‌های بنیادی آن. تهران: طهوری
-          نصر. سید حسین. (1348). مفسر عالم غربت و شهید طریق معرفت شیخ اشراق شهاب الدین سهروردی. نشریۀ معارف اسلامی (سازمان اوقاف). شماره 10. صص 19 – 8.
 
-          Augustine (1993). Tractates on the Gospel of John (28-54). trans. John W. Rettig. Washington: The Catholic University of America Press.
-          Baun. Jane (2010). Studia Patristica. Volume XLIX: St Augustine and his Opponents. Leuven: Peeters Publishers.
-          Brown. Raymond E. (2002). Peter in the New Testament: A Collaborative Assessment by Protestant and Roman Catholic Scholars. Oregon: Wipf and Stock.
-          Eliade. Mircea (1985). A History of Religious Ideas. Vol. 2: From Gautama Buddha to the Triumph of Christianity. trans. Willard R. Trask. Chicago: University of Chicago Press.
-          Davis. Robert Glenn. (2016). The Weight of Love: Affect. Ecstasy. and Union in the Theology of Bonaventure. New York: Fordham University Press.
-          Garfagnini. Gian Carlo (2012). Medieval Aesthetics in Aesthetics: The Key Thinkers. Alessandro Giovannelli (eds.). New York: Continuum.
-          Guiley. Rosemary Ellen (2004). The Encyclopedia of Angels. New York: Checkmark Books.
-          Hantrais. Linda. (2009). International Comparative Research: Theory. Methods and Practice. New York: Red Globe Press
-          Luscombe. David (1997). Medieval Thought: History of Western Philosophy. Vol. 2. Oxford: Oxford University Press.
-          McGrath. Alister E. (2016). Christian Theology: An Introduction. London: Wiley-Blackwell.
-          Pseudo-Dionysius (1987). The Complete Works. trans. Paul Rorem & Colm Luibheid. New York: Paulist Press.
-          ______________ (2011a). The Divine Names. trans. John D. Jones. Milwaukee: Marquette University Press.
-          ______________ (2011b). The Mystical Theology. trans. John D. Jones. Milwaukee: Marquette University Press.
-          Rorem. Paul (1993). Pseudo-Dionysius: A Commentary on the Texts and an Introduction to Their Influence. Oxford: Oxford University Press