چیستی صورت محاکاتی و تبیین شناختی بودن آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
ابراهیم بازرگانی
استادیار موسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی
10.30470/phm.2024.2020750.2492
چکیده
صورت محاکاتی از دیرباز در فلسفه اسلامی وجود دارد و فیلسوفان مسلمان از جمله فارابی و ابن‌سینا هنگام بررسی قوه متخیله، رؤیا، وحی و عالم مثال آن را بر رسیده‌اند، امّا شناختی بودن آن برایشان جدیت نیافته است. نمونه‌های صورت محاکاتی را هم در علم و در هنر می‌یابیم به ویژه شعر که بر صورت محاکاتی استوار شده است. وجود صورت محاکاتی در علم بسیار کارآمد بوده و در پیشبرد دانش اثر گذاشته است. از طریق صور محاکاتی شاعران و هنرمندان ناقلان معرفت بوده‌اند. این جستار بر آن است چیستی صورت محاکاتی را بررسی کند و ویژگی‌های آن را معین نماید. کشف چیستی صورت محاکاتی و کارآیی آن در پیشبرد دانش و معرفت اهمیّت هنر را در این قلمرو روشن خواهد ساخت. روش بررسی این جستار، تحلیل و تبیین است و نتیجه حاصل آن است که صورت محاکاتی در کنار صورت مطابقتی نوع دیگری از شناخت است که در قلمروهای متعددی از جمله علوم کارآمد است.
کلیدواژه‌ها
شناخت محاکاتی
صورت محاکاتی
صورت مطابقتی
محاکات
موضوعات

عنوان مقاله English

What is the mimetic form and its cognitive explanation

نویسنده English

ibrahim bazargani
Faculty member of the Higher Education Institute of Islamic Art and Thought
چکیده English

The mimetic form has existed in Islamic philosophy for a long time, and Muslim philosophers such as Al-Farabi and Ibn Sina, when examining the power of imagination, vision, revelation, and the alam-al-mithal, have reached its example, but its cognitive nature has not been taken seriously by them. We find examples of The mimetic form in both science and art, especially poetry that is based on The mimetic form. The existence of the mimetic form in science is very efficient and has made an impact in the advancement of knowledge. Through mimetic forms, poets and artists have been carriers of knowledge. This article aims to examine the nature of mimetic form and determine its characteristics. Discovering the nature of mimetic form and its effectiveness in advancing knowledge will clarify the importance of art in this realm. The research method of this article is analysis and explanation. And the result is that mimetic form is another type of cognition, which is efficient in many fields, including science, in addition to image correspondence.

کلیدواژه‌ها English

mimetic cognition
The mimetic image
correspondence image
representation
1.     ابن‌رشد. (1982).  تلخیص البرهان. تحقیق: محمود قاسم. قاهره: الهیئة المصریة العامّة للکتاب.
2.     ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1404).  الشفاء. قم: مکتبة آیةالله مرعشی.
3.     ------، بی‌تا. منطق المشرقیین. قم: مکتبة آیةالله مرعشی.
4.     اخوان  ثالث، مهدی. (1370). در حیاط کوچک پاییز در زندان. تهران: بزرگمهر.
5.     اسفندیاری، علی (نیما یوشیج). (1396). گزیده اشعار. کتابراه. نسخه الکترونیکی (کتابراه)
6.     اعتصامی، پروین. بی‌تا. دیوان اشعار. تهران: کتاب نمونه.
7.     بازرگانی، ابراهیم. (1394). صورت‌انگاری معرفت و تأثیر آن در نظریه محاکات با بررسی تحلیلی-توصیفی اندیشه فارابی. خردنامه صدرا. ش 82. 61- 74.
8.     ------------. (1396). نسبت شعر و منطق از دیدگاه ابن‌سینا. خردنامه صدرا. ش 89. صص 85- 97.
9.     ------------. (1397). می‌مسیس: قرائت‌ها و تمایزها در نگره افلاطون، ابن‌سینا و آکویناس. آیین حکمت. شماره 38. صص 7- 32.
10.بلخی، جلال الدّین. (1392). مثنوی معنوی. مصحح: مهدی کمپانی زارع. تهران: نگاه معاصر.
11.بغدادی، ابوالبرکات. (1373). المعتبر فی الحکمة. اصفهان: دانشگاه اصفهان. ج 1.
12.تفتازانی، سعدالدین مسعود. (1425). تهذیب المنطق (در الحاشیة علی تهذیب المنطق). قم: موسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم.
13.------. (1409). شرح المواقف. ج 1. قم: الشریف الرضی.
14.خونجی، افضل الدّین. (1389). کشف الأسرار عن غوامض الافکار. تصحیح: خالد الرویهب. تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین.
15.حاج فرج الله دباغ، محمدحسین. (1393). مجاز در حقیقت؛ ورود استعاره‌ها در علم. چاپ اول. تهران: هرمس.
16.  زرّین‌کوب، عبدالحسین. (1363). شعر بی‌دروغ شعر بی‌نقاب، بحثی در فنون شاعری، سبک و نقد شعر فارسی با ملاحظات تطبیقی و انتقادی راجع به شعر قدیم و امروز. تهران: سازمان انتشارات جاویدان.
17. سهروردی، یحیی‌بن‌حبش. (1372). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تصحیح: هانری کربن. تهران: پژوهشگاه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ج 3.
18.سهلان ساوی، عمر بن سهلان. (1383). البصائر النصیریة فی علم المنطق. تحقیق حسن مراغی. چاپ اول. تهران: شمس تبریزی.
19.شهرزوری. شمس الدّین. (1380). شرح حکمةالاشراق. تصحیح حسین ضیائی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
20.شعبان زاده. مریم. (1392). جستاری در تأثیر تکنولوژی بر شعر احمد عزیزی. فنون ادبی. شماره 1. بهار. صص 123- 140.
21.صفوی. کورش. (1391). آشنایی با زبان‌شناسی در مطالعات ادب فارسی. تهران: نشر علمی.
22.طباطبائی. محمدحسین. (1382). اصول فلسفه و روش رئالیسم، در: مجموعه آثار شهید مطهری. تهران: صدرا. ج 6.
23.طوسی. نصیرالدین. (1375). شرح الإشارات و التنبیهات. قم: نشر البلاغة.
24.فارابی. ابونصر. (1408).  المنطقیات للفارابی. قم: کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی.
25.--------. (2002).کتاب آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها. دارالمشرق. بیروت.
26. ---------. (1405). فصول منتزعه. تحقیق دکتر فوزی نجار. چاپ دوم. تهران: مکتبةالزهراء.
27.لیکاف، جرج و مارک جانسون. (1395). استعاره‌هایی که با آنها زندگی می‌کنیم. ترجمه: هاجر آقاابراهیمی. تهران: نشر علم.
28.مدرس افغانى. محمد على‏. (1362). المدرس الأفضل فیما یرمز و یشار إلیه فی المطول‏. قم: دارالکتاب.
29.مصطفوی. سیده مینا. (1388). سیر استعاره در شعر امروز (با نگرشی بر شعر نیما، اخوان، سپهری، نادرپور و شاملو). تهران: نگار و نیما.
30.نادرپور. نادر. (1393). مجموعه اشعار. تهران: نگاه
31. یزدان پناه. سیدیدلله. (1388). مبانی و اصول عرفان نظری. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. چاپ سوم.
32.روزنامه ایران. 2 فروردین. 1399
33.روزنامه شرق. 2 فروردین. 1399
34.روزنامه خراسان. 28 اسفند. 1398
منبع اینترنتی:
1.      https://fa.abna24.com/news